Shiva Stuti

This book has been compiled, as our sincere and modest effort, to help Veda students and learners to conduct Pradosha Pooja, Rudraaabhishekam Rudra Ekadasani and Maharudram. This book has been compiled based on the actual experience and practices in poojas/functions. Our heartfelt and sincere thanks to various people who have contributed to the compilation of this book.

The main purpose of this book is to act as a reference guide and we have tried to provide the subjects in the order in which functions are generally performed. In spite of the same, differences in the order of chanting or additional chanting are followed. Please note that this book is not Exhaustive.

This book has been prepared in Tamil, Malayalam and Sanskrit versions, with all comments and Notes in English.

The main source of various Sukthams and Mahanyaasam has been from the books published in Taittiriya Sakhaa compiled and commented by Shri. Sayanacharya of 13th Century and Shri Bhatta Bhaskaracharya (period unknown). Their manuscript compilations were later converted into books by great Scholars. One of such sets of “Taittiriya” was printed and published during earlier 1900 A.D. at Govt. Branch Press, Mysore and another set later published under “Anandaashram Series”. These Books were referred to by us as our primary source material for this Book.

In addition, we have also referred to standard and reputed publications and internet sites. (Please seek the guidance of your Guru)

Our sincere thanks to all for proof-reading, typing, guiding in completion of all the three Versions of this book.

In spite of careful efforts, some mistakes might have crept in. We sincerely request the users of the books to send their feedback on corrections to vedavms@gmail.com. It is our endeavour to make this book error-free / accurate .

This book is not meant for any Self Learning exercise. Veda Mantras and related rituals are to be learnt from respective Gurus to gain experience on the subject over a period of time through practice and observations.

This book is meant only for “Private Circulation”.

It is more appropriate to chant Mantras that sing praise of Lord Parameshwara (or other Deities/Devataas that are worshipped) during the Upachara Puja (Deeparaadhanai) as a part of Ekadasa Japam. Over a period of time, many Vedic Pandits/Scholars have added mantras that seek Abhishtas (wishes) from Deities/Devataas and many of them are in vogue today. We have included 10 sets of upachara mantras in that section which are normally chanted as a practice. Experienced Acharayas may chant different set of Mantras which are not given here.

Krama Paatam (Sections 15,16 and 17) has been given in a two-column table for convenience of the reader, representing two teams which render Kramam. One team starts rendering their Paatam after the other team just completes their Paatam.Please note that when a padam is split, there is separator that is given as ‘-‘. As per convention please give a pause, when a separator is there. The rendering needs to be extended/elongated for the last part of the word/padam, when it is a Dheerga Swaritam or Anudatta Swaram and the letter is a Dheerga letter (e.g. aa, ee, O,) or a Anuswaram (letters ending as tam, sam, sham etc. with a dot in Sanskrit. This is indicated through a “>” (arrow pointing to the right). Kindly note there are slight differences in the Font size/format of Sanskrit, Malayalam and Tamil texts. The Method of elongation varies between few schools in actual practice. Please refer to your Guru for further clarifications on rendering. This book follows the convention of Sayanacharya’s Krama Paatam.

East

West

The Word “Rudra” means" the one who drives away all sins which are the root cause of sorrow/sufferings.

The form of Lord Shivais worshipped in Eleven Rudra forms (Ganams);

They are :-

1. Mahadevam, 2. Shivam, 3.Rudram, 4. Shankaram,

5. Neelalohitam, 6. Eeshaanam, 7. Vijayam, 8. Bheemam,

9. Devadevam,10.Bhavotbhavam and 11. Adityaathmaka Rudram.

In Poojas, each Ganam is represented through a Kumbha/Kalasham. Please see the picture in the preceding page for the position of the Kumbha Kalashams for Rudra Ekadasani.

In Maharudram and Athirudram, 11 such Ganams are formed, each with the repective name of the Rudra shown above in 1 to 11 numbers.

The forms of Rudra worship includes Japa, Homa, Arachana, Abhisheka with Prathakshina /Namaskaaram.

Normally, the Homam is performed on the strength/count to tal Rudrams, and normally the Homa count is of 10 percent of the Japam.

There are five forms (sampradaaya) to chants ShreeRudra japa.

The 1st form- We recite the full Shree Rudram (all 11 anuvaakams) and then full Chamakam (all 11 anuvaakams) once. This is called “NAMAKAM”. This is for nithya paaraayanam.

2nd Form

Shree Rudram chanted full Once (all 11 anuvaakams) + 1st Anuvaakam of Chamakam only, and Shree Rudram full for 2nd round + 2nd Anuvaakam of Chamakam only, Shree Rudram full of 3rd round + 3rd Anuvaakam of Chamakam.

If one person chants in this order full Shree Rudram 11 times and each corresponding Chamaka one anuvaakam then this is called “Rudram”.

(To tal count is 1 person x 11 Rudrams + 1 full Chamakam = 11 ShreeRudrams + 1 Chamakam

3rd Form Rudra Ekadasani - 11 times the chants as per Form number 2 is Rudraikaadasini . 11 Rutviks required.

To tal count = 11 persons x 11 shree Rudrams =121 Rudrams

11 persons x 1 Chamakam = 11 Chamakam

4th Form Maharudram-This is equivalent to 11 “Rudraikaadasini”. 121 persons required

To tal count = 121 persons x 11 shree Rudrams =1331 Rudrams

121 persons x 1 Chamakam = 121 Chamakam

Eleven Ganams are created each with 11 Kalashams each representing the 11 individual Ganas. In each of the Ganas, 11 Rutviks recite 11 Rudram and One Chamakam. The Number of Rutviks is 121. Homam shall be performed by 12 (one additional) Rutvik by repeating Rudra Homam 11 times and Chamaka Homam once, taking the count of Homam to 132 Rudrams and 12 Chamakams. This is normally performed in a single day over a time span of 7/8 hours.

5th Form Athirudram: This is equivalent to 11 Maharudrams. 121 Rutviks chant 121 times Rudram and 11 times Chamakam over 11 days or 5/6 days (as per the event is planned).

To tal count = 121 persons x 121 shree Rudrams x 11 =14641 Shree Rudrams.

121 persons x 11Chamakam=1331 Chamakams.

The Homam shall be performed by 12 Rutviks

There are two practices, either to install additional Pancha Kalashams(5) or a single(Eka) Sadyo Jaatha Kalasham.

In case of (Eka) Sadyo Jaatha Kalasham, it is normally kept near the Abhisheka-Sthanam. The aavaahanam is done separately for this Kalasham during Kumbha/Kalasha aavaahanam. Abhishekam to the deity shall be performed first with this Kalasha jalam after Ekadasa japam/all dravya abhishekam. Therefore, the udvaapanam shall be performed separately to this Kalasham after Ekadasa Japam. “Namo Brahmane….” shall be chanted three times during the Udvaapanam.

When Pancha Kalashams (Paschimam-Sadyo Jaatham, Uttharam, Dakshinam, Poorvam and Madhyamam) are installed, then Sadyo Jaatham will be Paschimam Kalasham. The first abhisekham shall be performed from these Pancha Kalashams after Ekadasa japam/all dravya abhishekam.

In case of Rudra Ekadasani, the main Kumbham/Kalasha Jala Abhishekam to the Deities are performed after the Rudra Kramaarchana, Homa and the final udvaapanam of the Kalashams. In case of Rudraekadasani, conducted as a part of Shastyapthapoorthi or Sadaabhisekham, main Kumbha/Kalasha jala abhishekam is perfomed to the Yajamaana Dampathi.

Sunday - Bhanu Vasaram

Monday - Indu or Soma Vasaram

Tuesday - Bowma Vasaram

Wednesday - Sowmya Vasaram

Thursday - Guru Vasaram

Friday - Brigu (Shukra) Vasaram

Saturday - Sthira (Mandha) Vasaram

The start of the Hindu month may vary from 13/14th day of the English Calendar Month to the 18th day of the Calendar month. So kindly refer to the Calendar published in Tamil or Malayalam for the current month.

प्रा॒तर॒ग्निं प्रा॒तरिन्द्रꣳ॑ हवामहे प्रा॒तर्मि॒त्रा वरु॑णा प्रा॒तर॒श्विना᳚ ।

प्रा॒तर्भगं॑ पू॒षणं॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिं॑ प्रा॒तस्सोम॑मु॒त रु॒द्रꣳ हु॑वेम ॥ 1

प्रा॒त॒र्जितं॒ भग॑मु॒ग्रꣳ हु॑वेम व॒यं पु॒त्रमदि॑ते॒र्यो वि॑ध॒र्ता ।

आ॒द्ध्रश्चि॒द्यं मन्य॑मान-स्तु॒रश्चि॒द्राजा॑ चि॒द्यं भगं॑ भ॒क्षीत्याह॑ ॥ 2

भग॒प्रणे॑त॒र्भग॒-सत्य॑राधो॒ भगे॒मां धिय॒मुद॑-व॒दद॑न्नः । भग॒प्रणो॑ जनय॒ गोभि॒-रश्वै॒र् भग॒प्रनृभि॑र् नृ॒वन्त॑-स्स्याम ॥ 3

उ॒तेदानीं॒ भग॑वन्त-स्स्यामो॒त प्रपि॒त्व उ॒त मद्ध्ये॒ अह्नां᳚ । उ॒तोदि॑ता मघव॒न्थ्-सूर्य॑स्य व॒यं दे॒वानाꣳ॑ सुम॒तौ स्या॑म ॥ 4

भग॑ ए॒व भग॑वाꣳ अस्तु देवा॒स्तेन॑ व॒यं भग॑वन्त-स्स्याम । तं त्वा॑ भग॒ सर्व॒ इज्जो॑हवीमि॒ सनो॑ भग पुर ए॒ता भ॑वे॒ह ॥ 5

सम॑ध्व॒रा-यो॒षसो॑ ऽनमन्त दधि॒क्रावे॑व॒ शुच॑ये प॒दाय॑ ।

अ॒र्वा॒ची॒नं ँव॑सु॒विदं॒ भग॑न्नो॒ रथ॑मि॒वाश्वा॑ वा॒जिन॒ आव॑हन्तु ॥ 6

अश्वा॑वती॒र् गोम॑तीर्न उ॒षासो॑ वी॒रव॑ती॒-स्सद॑मुच्छन्तु भ॒द्राः ।

घृ॒तं दुहा॑ना वि॒श्वतः॒ प्रपी॑ना यू॒यं पा॑त स्व॒स्ति-भि॒स्सदा॑नः ॥ 7

यो मा᳚ऽग्ने भा॒गिनꣳ॑ स॒न्तमथा॑ भा॒गं चिकी॑र्.षति ।

अभा॒ग-म॑ग्ने॒ तं कु॑रु॒ माम॑ग्ने भा॒गिनं॑ कुरु ॥ 8

भाग्य देवतायै॒ नमः ॥

आगमनार्थं तु देवानां गमनार्थं तु रक्षसां । देवता पूजार्थाय घण्ठनादं करोम्यहं ॥ (इति घण्ठनादं कृत्वा)

ऋ॒द्ध्यास्म॑ ह॒व्यै र्नम॑सोप॒-सद्य॑ । मि॒त्रं दे॒वं मि॑त्र॒धेय॑न्नो अस्तु ।

अ॒नू॒रा॒धान्. ह॒विषा॑ व॒र्धय॑न्तः । श॒तं जी॑वेम श॒रद॒स्सवी॑राः ॥

(पवित्रं धृत्वा)

नम॒स्सद॑से॒ नम॒स्सद॑स॒स्प॑तये॒ नमः॒ सखी॑नां पुरो॒गाणां॒ चक्षु॑षे॒ नमो॑

दि॒वे नमः॑ पृथि॒व्यै ॥ (TS 3.2.4.4)

हरिः॑ ॐ । सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमः ।

(अक्षतान् विकीर्य)

अशेषे हे परिषत् भवत् पादमूले मया समर्पितां इमां सौवर्णीं यत्किञ्चत् दक्षिणां यथोक्त दक्षिणामिव स्वीकृत्य ।

इदं सांबपरमेश्वर पूजा कर्मकर्त्तुं योग्यता सिद्धिं अनुग्रहाण ।

(ब्राह्मण प्रति वचनं -"योग्यता सिद्धिरस्तु" )

धृ॒वं ते॒ राजा॒ वरु॑णो धृ॒वं दे॒वो बृह॒स्पतिः॑ ।

धृ॒वं त॒ इन्द्र॑-श्चा॒ग्निश्च॑ रा॒ष्ट्रं धा॑रयतां धृ॒वं ॥ 1 (RV.10.173.5)

पर्व॑त इ॒वा वि॑चाचलिः । इन्द्र॑ इवे॒ह धृ॒वस्ति॑ष्ठ । इ॒ह रा॒ष्ट्र मु॑धारय ।

अ॒भिति॑ष्ट पृतन्य॒तः । अधरे॑ सन्तु॒ शत्र॑वः । इन्द्र॑ इव वृत्र॒हा ति॑ष्ठ । 2 (TB 2.4.2.9)

दे॒वीं ँवाच॑-मजनयन्त दे॒वाः । तां ँवि॒श्वरू॑पाः प॒शवो॑ वदन्ति ।

सानो॑ म॒न्द्रेष॒ मूर्जं॒ दुहा॑ना । धे॒नुर्वाग॒स्मा-नुप॒सुष्ट॒तैतु॑ ॥ 3

(TB 2.4.6.10)

आरंभ काल मुहूर्त्तः सुमुहूर्त्तोस्त्विति भवन्तोनुह्णन्तू ।

(प्रतिवचनं - "सुमुहूर्तोस्तु, सुप्रतिष्ठितमस्तु")

ये अ॒र्वाङु॒॒तवा॑ पुरा॒॒णे वे॒दं ँवि॒द्वाꣳ स॑म॒॒भितो॑ वदन्त्यादि॒त्य मे॒॒वते

परि॑वदन्ति॒॒ सर्वे॑ अ॒॒ग्निं द्वि॒॒तीयं॑ तृ॒॒तीयं॑ च ह॒ꣳ॒समिति॒ याव॑ती॒र्वै

दे॒वता॒स्ता स्सर्वा॑ वेद॒ विदि॑ ब्राह्म॒णे व॑सन्ति॒ तस्मा᳚त् ब्राह्म॒णेभ्यो॑

वेद॒विद्भयो॑ दि॒वे दि॑वे॒ नम॑स्कुर्या॒न्ना श्ली॒लङ्की᳚र्तये दे॒ता ए॒व दे॒वताः᳚

प्रीणाति ॥ 4 (TA 2.15.1)

नमो᳚ म॒हद्भ्यो॒ नमो᳚ अर्भ॒केभ्यो॒ नमो॒ युव॑द्भ्यो॒ नम॑ आशि॒नेभ्यः॑ ।

यजा᳚म दे॒वान् यदी॑श॒क्नवा᳚ म॒मा ज्याय॑सः॒ शं स॒मावृ॑क्षि देवाः ॥ 5

(RV 1.27.13)

सद॑स॒स्पति॒ मद्भु॑तं प्रि॒य-मिन्द्र॑स्य॒ काम्यं᳚ । सनिं॑ मे॒धाम॑यासिषं ॥ 6

(TA.6.1.4)

सप्र॑थ स॒भां मे॑ गोपाय । ये च॒ सभ्या᳚ स्सभा॒सदः॑ । तानि॑न्द्रि॒याव॑तः कुरु । सर्व॒मायु॒-रुपा॑सतां । अहे॑ बुध्निय॒ मन्त्रं॑ मे गोपाय । यमृष॑यस्त्रै-वि॒दा वि॒दुः ।

ऋच॒ स्सामा॑नि॒ यजूꣳ॑षि । सा हि श्रीर॒मृता॑ स॒तां । 7 (TB 1.2.1.26)

अ॒ग्निस्तु॒ विश्र॑वस्तमं तु॒वि ब्र᳚ह्माणमुत्त॒मं ।

अतूर्त्तं᳚ श्राव॒यत् प॑तिं पु॒त्रं द॑दाति दा॒शुषे᳚ । 8 (RV.5.25.5)

नमः॑ स॒भाभ्य॑ स॒भाप॑तिभ्यश्च वो॒ नमः॑ ॥ 9

अशेषे हे परिषत् भवत् पादमूले मया समर्पितां इमां सौवर्णीं यत्किञ्चत् दक्षिणां यथोक्त दक्षिणामिव स्वीकृत्य । इदं सांबपरमेश्वर पूजा कर्मकर्त्तुं योग्यता सिद्धिं अनुग्रहाण ।

(ब्राह्मण प्रति वचनं -"योग्यता सिद्धिरस्तु")

आचम्य । शुक्लांबरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजं प्रसन्न वदनं ध्यायेत् सर्व विघ्नोपशान्तये । ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं शुभे शोभने मुहूर्त्ते, आद्य ब्रह्मणः, द्वितीय परार्द्धे, श्वेतवराह कल्पे, वैवस्वत मन्वन्तरे, अष्टाविंशति तमे कलियुगे, प्रथमे पादे, जंबूद्वीपे, भारतवर्षे, भरतखण्डे, मेरोः दक्षिणे पार्श्वे, शकाब्दे, अस्मिन् वर्त्तमाने, व्यवहारिके प्रभवादीनां षष्ठ्याः संवथ्सराणां मद्ध्ये

....................... नामसंवथ्सरे .............अयने ...................... ऋतौ ............. मासे ............पक्षे ...................(शुभतिथौ)................ वासरयुक्तायां ........................... नक्षत्रयुक्तायां शुभयोग शुभकरण एवं गुण सकल विशेषण विशिष्ठायां अस्यां .............शुभतिथौ ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं अनादि अविद्यावासनया प्रवर्त्तमाने अस्मिन् महति संसारचक्रे विचित्राभिः कर्मगतिभिः विचित्रासु पशु पक्षी मृगादि योनिषु पुनः पुनः अनेकदा जनित्वा , केनापि पुण्यकर्म विशेषेण इदानीं तन मानुष्ये द्विजन्मविशेषं प्राप्तवतः ..............नक्षत्रे ................. राशौ जातस्य ......................शर्मणः मम सकुटुंबस्य, जन्माभ्यासात् जन्मप्रभृति एतत् क्षण पर्यन्तं बाल्ये वयसि कौमारे यौवने वार्धके च जाग्रत् स्वप्न सुषुप्ति अवस्थासु , मनोवाक्काय कर्मेन्द्रिय ज्ञानेन्द्रिय व्यापारैः, कामक्रोध-लोभ-मोह-मदमाथ्सर्यैः, त्वक्चक्षुः श्रोत्र जिह्वाघ्राण वाक्पाणि पादपायु उपस्थाख्यैः दशभिः इन्द्रियैः, मनोबुधि-चित्त-अहङ्काराख्यैः अन्तरिन्द्रियेश्च कृतानां, इहजन्मनि जन्म-जन्मान्तरेषु वा ज्ञानतः अज्ञानतो वा रहसि प्रकाशेषु वा संभावितानां पञ्च महापातकानां उपपातकानां, ज्ञानतः सकृत्कृतानां, अज्ञानतः असत्कृतानां, ज्ञानतः, अज्ञानतश्च अभ्यस्तानां, निरन्तर अभ्यस्तानां, चिरकाल अभ्यस्तानां, निरन्तर चिरकाल अभ्यस्तानां, एवं नवानां नवविधानां , बहूनां बहुविधानां, सर्वेषां पापानां, मद्ध्ये संभावितानां सर्वेषां पापानां, सद्यः अपनोदनार्थं आदित्यात्मकरुद्र प्रसाद सिद्ध्यर्थं, महादेवादि एकादश अभिन्नरूप आदित्यात्मकरुद्र प्रसादेन, अस्माकं सर्वेषां आध्यात्मिक आधिभौतिक आधिदैवीक, नवनव जनित तापत्रय निवृत्त्यर्थं ................ एभिः ब्राह्मणैस्सह, महार्ण्णवोक्त प्रकारेण, आचार्यमुखेन ऋत्विङ्मुखेन च , ऋग्यजु-स्सामाथ-र्वणाख्येषु चतुर्षु वेदेषु मद्ध्ये, एकाधिक शतसंख्याक यजुश्शाखासु, आदिभूत संहिताशाखा अन्तर्भूत अग्निकाण्ड अन्तर्गतानां , सर्वेषु वेदेषु, सर्वासु उपनिषद्सु, स्मृतीतिहास पुराणादिषु, सर्वपाप निवर्त्तकत्वेन, दिव्यज्ञान प्रदत्वेन, मोक्ष प्रदत्वेन च, तत्रतत्र उद्घुष्टानां "चरमेष्टकायां जुहोति" इति चरमेष्टक उपयुक्तानां,

"शतरुद्रान् जपेद्यस्तु द्यायमानो महेश्वरं" इति शैव पुराण वचनेन,

"यः शतरुद्रीयं अधीते , स अग्निपूतो इति कैवल्योपनिषद् वचनेन,

"अथ हैनं ब्रह्मचारिणः ऊचुः । किं जप्येन अमृतत्वं नो भवति ।

सहो वाच याज्ञवल्क्यः शतरुद्रियेणेति ।

एतानि ह वा अमृतस्य नामधेयानि । एतैर्हवा अमृतो भवति ।"

इति जाबालोपनिषत् वचनेन,

"रुद्राणां जपहोम अर्च्चना अभिषेकविधिं व्याख्यास्यामः" इत्यादि शृतिस्मृति पुराणवचनैः पूजाजप होमादि कर्मसु उपयुक्तानां एकादश अनुवाक आत्मकानां तत्र "नमस्ते रुद्रमन्यवे इति" प्रथमानुवाके दुष्टसंहारार्थं सङ्कृद्ध रुद्रकोप आयुधादिभ्यः अभय प्रार्थना प्रकाशकानां पञ्चदश-संख्याकानां षोडशोपचार उपयुक्तानां,

"नमो हिरण्यबाहवे इत्यादि" अष्ठानुवाकेषु वैश्वरूप्यद्ध्यान एकतो-नमस्कार उभयतो-नमस्कार रूपाणां एकोन्नत्रिंशत् उत्तरशत संख्यकानां त्रिशत्यर्च्चना उपयुक्तानां,

"द्रापे अन्धसस्पते" इति दशमानुवाके जाग्रत् स्वप्न सुषुप्ति अवस्तासु जलपात विषभूत शतृमृत्यु ज्वरादि स्फोटकादि नानारोगेभ्यः नानाभिचारेभ्यः अभयप्रार्थना प्रकाशकानां द्वादश संख्याकानां, प्रदक्षिण उपयुक्तानां "सहस्राणि सहस्रशः" इति एकदशानुवाके सर्वव्यापक रुद्र विभूति प्रकाशकानां साऽनुषंगाणां त्रयोदश संख्याकानां नमस्कार उपयुक्तानां, अभीफ्सितार्थं याचानासूचक चमकानुवाक संय्युक्तानां, मूर्त्यष्टक मूर्त्तपञ्चक मूर्त्तित्रय अधिष्ठान पञ्चकृत्य विधान पठीयस्य, शिवया शूलिन्या अधोराख्याया तनुवा सर्वो-पादानुतया सर्वात्मकतया सर्ववेद-बोधित सर्वात्मक सर्वरीश सकलधर परमशिवाख्य सदाशिव-ब्रह्ममञ्च पर्यकायमाण पञ्चाक्षराख्य महामन्त्ररत्न मुख्यकोशानां शतरुद्रीयाणां त्रेधाविभागद्वय षोढा विभाग षोडशधा-विभाग अष्टा-चत्वारिंशधा विभाग एकोनसप्तति अधिक शतधा विभागानां, षण्णां विभागानां मद्ध्ये, एकोन्न सप्तति अधिक शतधा विभागपक्षं आश्रित्य शतांश दशांश संपूर्ण-होमानां मद्ध्ये दशांश होमविधानेन द्वात्रि-शदुत्तरशत संख्याक नमक चमक जपात्मक तद् दशांश परिमित द्विचत्वारिंशत् उत्तर द्विसहस्र संख्याक नमक चमक आहुत्यात्मकं अन्ते वसोर्धारा सहितं प्राच्यांग उदीच्यांग गोदान नान्दीश्राद्ध वैष्णवश्राद्ध दशदान सहितं कर्मानुष्ठान योग्यता संपातक पूतत्व सिद्धिकर प्राजापत्य कृछ्र प्रत्याम्नाय भूत हिरण्यदान पूर्वकं सकल पापनिवर्त्तकं सर्वाभीष्ट प्रदायकं रुद्रैकादशिन्याख्य महाप्रायश्चित्त कर्मकर्त्तुं योग्यतासिद्धः अस्त्विति अनुग्रहाणा ॥

(योग्यता सिद्धिरस्तु - इति ब्राह्मण प्रतिवचनं)

घण्ठदेवताभ्यो नमः । गन्धपुष्पं समर्पयामि ।

आगमनार्थं तु देवानां गमनार्थं तु रक्षसां । देवता पूजानार्थाय घण्ठनादं करोम्यहं ॥ (इति घण्ठनादं कृत्वा)

आचमनं + शुक्लांबरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजं । प्रसन्न वदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोप शान्तये । ॐ भूः, ॐ भुवः, ओꣳ सुवः, ॐ महः, ॐ जनः, ॐ तपः,

ओꣳ सत्यं । ॐ तथ्स॑वि॒तु र्वरे᳚ण्यं । भर्गो॑दे॒वस्य॑ धीमहि ।

धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् । ओमापो॒ ज्योती॒रसो॒ऽमृतं॒ ब्रह्म॒

भूर्भुव॒स्सुव॒रों ।

ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं, शुभे शोभने मुहूर्त्ते आद्यब्रह्मणः द्वितीय परार्द्धे श्वेतवराह कल्पे वैवस्वत मन्वन्तरे अष्टाविंशति तमे कलियुगे प्रथमे पादे जंबूद्वीपे भारतवर्षे भरतखण्डे मेरोः दक्षिणे पार्श्वे शकाब्दे अस्मिन् वर्त्तमाने व्यवहारिके प्रभवादि- षष्ठ्याः -संवथ्सराणां मद्ध्ये...... नामसंवथ्सरे .........अयने ............ ऋतौ ................ मासे .........पक्षे ....... शुभतिथौ ......वासरयुक्तायां ............ नक्षत्रयुक्तायां शुभयोग शुभकरण एवं गुण सकल विशेषण विशिष्टायां अस्यां .............शुभतिथौ ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं करिष्यमाण कर्मणः निर्विघ्नेन परिसमाप्त्यर्थं आदौ विघ्नेश्वरपूजां करिष्ये । विघ्नेश्वर पूजां करिष्ये ।

(दर्भान् निरस्य । अप उपस्पृश्य ।

गन्ध-पुष्पान् गृहीत्वा विघ्नेश्वरं आवाहयेत् ।)

ॐ ग॒णानां᳚ त्वा ग॒णप॑तिꣳ हवामहे क॒विं क॑वी॒ना-मु॑प॒मश्र॑वस्तमं ।

जे॒ष्ठ॒राजं॒ ब्रह्म॑णां ब्रह्मणस्पत॒ आ नः॑ शृ॒ण्वन्नू॒तिभिः॑ सीद॒ साद॑नं ।

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । अस्मिन् हरिद्राबिंबे सपरिवारं विघ्नेश्वरं

ध्यायामि , आवाहयामि । विघ्नेश्वरस्य इदमासनं । विघ्नेश्वराय नमः ।

पाद्यं समर्पयामि । अर्घ्यं समर्पयामि । आचमनीयं समर्पयामि ।

मधुपर्कं समर्पयामि । स्नानं समर्पयामि ।

स्नानानन्तरं आचमनीयं समर्पयामि । वस्त्रार्थं पुष्पाणि समर्पयामि ।

उत्तरीयार्थं पुष्पाणि समर्पयामि । यज्ञोपवीतार्थं पुष्पाणि समर्पयामि ।

आभरणार्थे पुष्पाणि समर्पयामि । दिव्यगन्धान् धारयामि ।

हरिद्राकुंकुमं धारयामि । अलङ्करणार्थे अक्षतां समर्पयामि ।

पष्पैः पूजयामि ।

ॐ सुमुखाय नमः । ॐ एकदन्ताय नमः ।

ॐ कपिलाय नमः । ॐ गजकर्णकाय नमः ।

ॐ लंबोधराय नमः । ॐ विकटाय नमः ।

ॐ विघ्नराजाय नमः । ॐ विनायकाय नमः ।

ॐ धूमकेतवे नमः । ॐ गणाध्यक्षाय नमः ।

ॐ फालचन्द्राय नमः । ॐ गजाननाय नमः ।

ॐ वक्रतुण्डाय नमः । ॐ शूर्पकर्णाय नमः ।

ॐ हेरंबाय नमः । ॐ स्कन्दपूर्वजाय नमः ।

ॐ विघ्नेश्वराय नमः । ॐ श्री महागणपतये नमः ॥

ननाविध परिमळ पत्रपुष्पाणि समर्पयामि ।

धूपार्थं पुष्पाणि समर्पयामि । दीपार्थं पुष्पाणि समर्पयामि ।

ॐ भूर्भुव॒स्सुवः॑ । ॐ तथ्स॑वि॒तु र्वरे᳚ण्यं । भर्गो॑दे॒वस्य॑ धीमहि ।

धियो॒ यो नः॑ प्रचो॒दया᳚त् ।

देव सवितः प्रसुवः । सत्यं त्वर्त्तेन परिषिञ्चामि ।

ॐ विघ्नेश्वराय नमः । अमृतं भवतु । अमृतोपस्तरणमसि ।

ॐ प्राणाय स्वाहाः । ॐ अपानाय स्वाहाः ।

ॐ व्यानाय स्वाहाः । ॐ उदानाय स्वाहाः ।

ॐ समानाय स्वाहाः । ॐ ब्रह्मणे स्वाहाः ।

ॐ विघ्नेश्वराय नमः । नाळिकेरखण्डद्वयं, कदळीफलं

महानैवेद्यं निवेदयामि । मद्ध्ये मद्ध्ये अमृतपानीयं समर्पयामि ।

अमृतापिधानमसि । नैवेद्यानन्तरं आचमनीयं समर्पयामि ।

तांबूलं

ॐ भूर्भुवस्सुवः । पूगीफल समायुक्तं नगवल्ली-दळैर्युतं ।

कर्पूर-चूर्ण संयुक्तं तांबूलं प्रतिगृह्यतां । ॐ विघ्नेश्वराय नमः ।

कर्पूर तांबूलं निवेदयामि । (समर्पयामि)

दीपाराधना

नमो व्रातपतये, नमो गणपतये, नमः प्रमथपतये, नमस्ते अस्तु लंबोदरा-यैकदन्ताय विघ्न(वि)नाशिने, शिवसुताय,श्री वरदमूर्त्तये॒ नमः॑ ।

(अथवा)

रा॒जा॒धि॒रा॒जाय॑ प्रसह्य सा॒हिने᳚ । नमो॑ व॒यं ँवै᳚श्रव॒णाय॑ कुर्महे ।

स मे॒ कामा॒न् काम॒कामा॑य॒ मह्यं᳚ । का॒मे॒श्व॒रो वै᳚श्रव॒णो द॑दातु ।

कु॒बे॒राय॑ वैश्रव॒णाय॑ । म॒हा॒रा॒जाय॒ नमः॑ ।

कर्पूर नीराजनं प्रदर्शयामि । नीराजनानन्तरं आचमनीयं समर्पयामि ।

यो॑ऽपां पुष्पं॒ ँवेद॑ । पुष्प॑वान् प्र॒जावा᳚न् पशु॒मान् भ॑वति ।

च॒न्द्रमा॒ वा अ॒पां पुष्पं᳚ । पुष्प॑वान् प्र॒जावा᳚न् पशु॒मान् भ॑वति ।

श्री विघ्नेश्वराय नमः । वेदोक्त-मन्त्रपुष्पं समर्पयामि ।

सुवर्ण पुष्पं समर्पयामि । समस्तोपचरान् समर्पयामि ।

प्रार्थना

वक्रतुण्ड महाकाय सूर्यकोटी समप्रभ ।

निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्व कार्येषु सर्वदा ॥ 1

नमो नमो गणेशाय नमस्ते शिवसूनवे ।

निर्विघ्नं कुरु मे देवेश नमामि त्वां गणाधिप । 2

विघ्नेश्वर महाभाग सर्व लोकनमस्कृत ।

मयाऽऽरब्धमिदं कर्म निर्विघ्नं कुरु सर्वदा ॥ 3

(रुद्र विधानेन महान्या-सपूर्वकं पञ्चायतन पूजा प्रारंभः)

नमो ब्रह्मण्य देवाय गोब्राह्मण हिताय च ।

जगद्धिताय कृष्णाय श्री गोविन्दाय नमो नमः ॥ 1

आब्रह्मलोका-दाशेषादा-लोकाल्लोक पर्वतात् ।

ये वसन्ति द्विजा देवास्तेभ्यो नित्यं नमो नमः ॥ 2

ॐ नमो ब्रह्मादिभ्यो ब्रह्मविद्या संप्रदाय-कर्त्तृभ्यो

वंश‌ऋषिभ्यो गुरुभ्यो महद्भ्यः ॥ 3

अस्य श्री आसन महामन्त्रस्य, पृथिव्या मेरुपृष्ठ ऋषिः ।

सुतलं छन्दः । कूर्मो देवता । आसने विनियोगः ।

पृथ्वि त्वया धृतालोका देवि त्वं विष्णुना धृता ।

त्वं च धारय मां देवि पवित्रं कुरु आसनं ॥

अपसर्पन्तु ते भूता ये भूता भुवि संस्थिताः ।

ये भूता विघ्नकर्तारस्ते गच्छन्तु शिवाज्ञया ॥

अपक्रामन्तु भूतानि पिशाच सर्वतो दिशां ।

सर्वेषा-मविरोधेन पूजाकर्म समारंभे ॥

योगासनाय नमः । वीरासनाय नमः । शरासनाय नमः ।

अधारशक्ति कमलासनाय नमः । (इति भूमी पुष्पाञ्जलि विकिरेत्)

आचमनं , शुक्लांबरधरं , प्राणायामं ,

ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं,

शुभे शोभने मुहूर्त्ते आद्यब्रह्मणः द्वितीय परार्द्धे श्वेतवराह कल्पे वैवस्वत मन्वन्तरे अष्टाविंशति तमे कलियुगे प्रथमे पादे जंबूद्वीपे भारतवर्षे भरतखण्डे मेरोः दक्षिणे पार्श्वे शकाब्दे अस्मिन् वर्त्तमाने व्यवहारिके प्रभवादि षष्ठ्याः संवथ्सराणां मद्ध्ये ......... नामसंवथ्सरे .......अयने .......... ऋतौ ........ मासे ............पक्षे .......... शुभतिथौ. .............. वासरयुक्तायां ............. नक्षत्रयुक्तायां, शुभयोग शुभकरण एवं गुण सकल विशेषण विशिष्टायां अस्यां ...........शुभतिथौ ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं .......... नक्षत्रे .......राशौ जातस्य ..........शर्मणः मम .......... नक्षत्रे ...............राशौ .............जातयाः मम धर्मपत्न्याश्च आवयोः सकुढुंबायोः ............... सपुत्रकयोः सबन्धुवर्गयोः साश्रित-जनयोश्च क्षेम-स्थैर्य-वीर्य-विजय, आयुरारोग्य-ऐश्वर्याणां अभिवृद्ध्यर्थं, धर्मार्थ-काम-मोक्ष-चतुर्विध फलपुरुषार्थ सिद्ध्यर्थं,

सर्वारिष्ट शान्त्यर्थं, सर्वाभीष्ट सिद्ध्यर्थं, सपरिवार सोमास्कन्द परमेश्वर चरणारविन्दयोः अचञ्चल-निष्कपट-भक्ति सिद्ध्यर्थं , यावच्छक्ति परिवार सहित रुद्रविधानेन ध्यान-आवाहनादि-षोडशोपचार-पूजा पुरस्सरं महान्यासजप (लघुन्यासजप) रुद्राभिषेक-अर्च्चनादि सहित सांबशिव पूजां करिष्ये ।

तदंगं कलश-शंख-आत्म-पीठ-पूजां च करिष्ये । (द्वि)

(इति सङ्कल्पं । अप उपस्पृश्य)

आचमनं, शुक्लांबरधरं, प्राणायामं -

ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं, एतत् मण्डली भक्तजनानां अखिल भारतीयानां, अखिल भूमण्डल निवासानां, एतत् कर्म प्रवर्त्तकानां, प्रोथ्साहकानां, साहाय्यकारीणां, नानाविध द्रव्य दातृकाणां, दर्शनार्थं आगतानां आगमिष्याणां सकुटुंबानां साश्रित बन्धुमित्राणां, सर्वेषां महाजनानां, जन्माभ्यासात् जन्मप्रभृति एतत्क्षणपर्यन्तं बाल्ये वयसि कौमारे यौवने वार्द्धके च, जाग्रत् स्वप्न सुषुप्ति अवस्थासु, मनोवाक्काय कर्मेन्द्रिय ज्ञानेन्द्रिय व्यापारैः, कामक्रोध-लोभ-मोह-मदमाथ्सर्यैः, रहसि प्रकाशे च ज्ञाना-ज्ञानकृतानां महापातकानां, अतिपातकानां, उपपातकानां, सङ्करीकरणानां, मलिनीकरणानां, अपात्रीकरणानां जातिभ्रंश-करणानां प्रकीर्णकानां ज्ञानतः सकृत्-कृतानां, अज्ञानतः असत्-कृतानां, ज्ञानातोऽज्ञानाश्च अभ्यस्तानां, निरन्तरा-भ्यस्तानां चिरकाला-भ्यस्तानां, एवं नवानां नवविधानां बहूनां बहुविधानां पापानां, मद्ध्ये संभाविधानां सर्वेषां पापानां सद्यः अपनोदनार्थं, महादेवादीनां रुद्राणां प्रसाद-सिद्ध्यर्थं, महादेवादीनां रुद्राणां प्रसादेन राज्य निर्वाहकानां मन्त्रिवर्याणां, अन्योन्य मथ्सरबुद्धि निरसनद्वारा सद्बुद्धि उदयसिद्ध्यर्थं, तद्वारा इदानीं अनुभूयमान नित्योपयोग साधन उत्पन्न अलभ्यता निवृत्तिद्वारा सुलभ्यता-सिद्ध्यर्थं, सर्वद्रव्य निर्माण-शालासु जनित जायमान अग्निबाधा प्रवृत्ति बन्धनादि निवृत्तिद्वारा उत्तरोत्तरं लाभाऽभिवृद्ध्यर्थं, आन्तरीक्षात् उत्भूत, उत्पात, उत्पस्यमान सकल कण्डक निवृत्यर्थं, तद्वारा इन्धन-जल-विद्युश्चक्ति क्षाम निवृत्यर्थं, अतिवृष्टि-वायुमर्दन-उग्रताप-समुद्र-क्लेशनादि निवृत्तिद्वारा सर्वविध प्रकृति अनुकूल-सिद्ध्यर्थं, शरीरे बाद्ध्यमान-बाधिष्यमाण चित्तभ्रम-शिरोरोग-चर्मरोग- मनोरोग-अक्षिरोग पतनाति जनित अस्थिच्छेदानादि सकलरोग निवृत्यर्थं, भूजलवायु सञ्चारकाल जनित-जायमान सकलदुरित निवृत्यर्थं, आतुराणां रोगीणां वैद्यशालासु उत्तम भिषग्वर सेवना रोगमुक्त औषधादि सिद्धिद्वारा अरोग्य-दृढगात्रता सिद्ध्यर्थं, अपमृत्यु निवारणार्थं, क्षेम-स्थैर्य-वीर्य-विजय आयुरारोग्य-ऐश्वर्याणां अभिवृद्ध्यर्थं, धर्मार्थ-काम-मोक्ष-चतुर्विध फलपुरुषार्थ सिद्ध्यर्थं, सर्वारिष्ट शान्त्यर्थं, सर्वाभीष्ट सिद्ध्यर्थं, सकल साम्राज्य अभिवृद्ध्यर्थं, ऐकमत्य सिद्ध्यर्थं, विद्यार्थीनां विद्यार्थिनीनां च बालपाठशालासु निष्प्रयासेन प्रवेश सिद्ध्यर्थं, तत्र प्रतिवर्ष परीक्षासु प्रथम गणनीय विजय प्राप्त्यर्थं, अभ्यस्त नानाबिरुध धारीणां अनुचित स्थिर उद्योग प्राप्त्यर्थं, अलाभौजनित क्लेश निवृत्तिद्वारा उन्नत उद्योग प्राप्त्यर्थं, चतुर्वर्णानां तत्तत् वर्णाश्रम कर्मासु पूर्ण उथ्सुहता सिद्ध्यर्थं, उत्तमवर्णेन नित्य नैमत्तिक काम्य श्रौत स्मार्त्त विहित कर्मानुष्ठाने सोथ्साहता सिद्ध्यर्थं, सुहासिनीनां दीर्घ-सौमंगल्य सिद्ध्यर्थं, कनक-वस्तु-वाहनादि पुत्र-पौत्र सहित सुखजीवित्व सिद्ध्यर्थं, वर-वधूनां च विवाह प्रतिबन्धकीभूत दुरित निवृत्तिद्वारा उचितकाले मनोऽभीष्ट विवाह प्राप्त्यर्थं, आस्तिकानां स्वधर्माभिरुचि सिद्ध्यर्थं, सद्यः सुवृष्ट्या वापी कूप तटाकानां समृद्ध्यर्थं, सर्व सस्याभिवृद्ध्यर्थं, अन्न समृद्ध्यर्थं, क्षाम-क्षोभ निवृत्त्यर्थं, सकलश्रेयः प्राप्ति हेतुभूत सांबपरमेश्वर परिपूर्ण अनुग्रह सिद्ध्यर्थं, कुटुंबक्षेमा-भिवृद्ध्यर्थं, ऐहिक आमुष्मिक सकल-श्रेयाभिवृद्ध्यर्थं, यावच्छक्ति परिवार सहित रुद्रविधानेन ध्यान-आवाहनादि-षोडशोपचारपूजा पुरस्सरं महान्यासजप (लघुन्यासजप) रुद्रजप-सहित एकदशवार रुद्राभिषेक-सहित-यथाशक्ति त्रिशति अर्चना क्रमार्चना अन्य अर्चनादि सहित सांबशिव पूजां करिष्ये ।

तदंगं कलश-शंख-आत्म-पीठ-पूजां च करिष्ये । (द्वि) (अप उपस्पृश्य)

आचमनं शुक्लांबरधरं प्राणायामं -ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा

श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं, शुभे शोभने मुहूर्ते आद्ध्यब्रह्मणः द्वितीय परार्धे श्वेतवराह कल्पे वैवस्वत मन्वन्तरे अष्टाविंशति तमे कलियुगे प्रथमे पादे जंबूद्वीपे भारतवर्षे भरत खण्डे मेरोः दक्षिणे पार्श्वे शकाब्दे अस्मिन् वर्तमाने व्यवहारिके प्रभवादि- षष्ठ्याः -संवथ्सराणां मद्ध्ये ............................... नामसंवथ्सरे .............अयने ...................... ऋतौ ............. मासे ............पक्षे ................... शुभतिथौ .......................... वासरयुक्तायां ........................... नक्षत्रयुक्तायां शुभयोग शुभकरण एवं गुण सकल विशेषण विशिष्टायां अस्याम् ..................शुभतिथौ ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं,

अनादि अविद्यावासनया प्रवर्त्तमाने अस्मिन् महति संसारचक्रे विचित्राभिः कर्मगतिभिः विचित्रासु अनेकासु पशु-पक्षी मृगादि योनिषु पुनः पुनः अनेकधा जनित्वा केनापि पुण्यकर्म विशेषेण इदानीन्तन मानुष्ये द्विजन्म विशेषं प्राप्तवतः ..............नक्षत्रे ................. राशौ जातस्य ......................शर्मणः .......... नक्षत्रे ...............राशौ .............जातयाः मम धर्मपत्न्याश्च आवयोः सकुटुंबयोः ................. सपुत्रकयोः सबन्धुवर्गयोः साश्रित-जनयोश्च जन्माभ्यासात् जन्मप्रभृति एतत्क्षण पर्यन्तं बाल्ये वयसि कौमारे यौवने वार्धके च जाग्रत् स्वप्न सुषुप्ति अवस्थासु मनोवाक्काय कर्मेन्द्रिय ज्ञानेन्द्रिय व्यापारैः कामक्रोध-लोभ-मोह-मदमाथ्सर्यैः रहसि प्रकाशे च ज्ञाना-ऽज्ञानकृतानां महापातकानां अतिपातकानां उपपातकानां सङ्करीकरणानां मलिनीकरणानां अपात्रीकरणानां जातिभ्रंश-करणानां प्रकीर्णकानां ज्ञानतः सकृत्-कृतानां अज्ञानतः असत्-कृतानां ज्ञानतोऽज्ञानतश्च अभ्यस्तानां चिरकाला-भ्यस्तानां निरन्तर चिरकाला-भ्यस्तानां एवं नवानां नवविधानां बहूनां बहुविधानां पापानां मद्ध्ये संभाविधानां सर्वेषां पापानां सद्ध्यः अपनोदनार्थं, महादेवादीनां रुद्राणां आदित्यात्मकरुद्रस्य च प्रसाद सिद्ध्यर्थं, आयुरा-रोग्य-पुत्र-पौत्र-धन-धान्य तेजो-लक्ष्म्यादि सकल-साम्राज्या-भिवृद्ध्यर्थं, शरीरे वर्तमान-वर्तिष्यमान समस्त-रोगपीडा परिहारद्वारे क्षिप्रारोग्य सिद्ध्यर्थं, सर्वे ग्रहानुकूल्य सिद्ध्यर्थं, आरोग्य-दृढगात्रता सिद्ध्यर्थं, अपमृत्यु दोष परिहारार्थं, वार्षिक जन्मनक्षत्रे तिथिवार नक्षत्रे लग्न-योगकरण-ग्रहास्थित्याभिः संबन्धेन संसुचित सर्वदोष शान्त्यर्थं, सर्वारिष्ट- शान्त्यर्थं, चित्तशुद्धर्थं, सर्वाभीष्ट-सिद्ध्यर्थं, महार्णव-वायुपुराण-उक्तप्रकारेण आचार्यमुखेन चमकमन्त्र संयुक्तस्य शतरुद्रियस्य एकोन-सप्तत्यधिक-शतधा विभाग पञ्चाश्रयेण दशांशहोम विधान पक्षाश्रयणे च संभावित द्वात्रिंशत् उत्तर शत संख्याक नमक-चमक जप तन्मन्त्र जप दशांश परिमित द्विचत्वारिंशत् उत्तर-द्विसहस्र संख्याक नमकमन्त्र चमकमन्त्रा-हुत्यात्मकं अन्ते वसोर्धारया सहितं कर्मानुष्टान योग्यता संपादक पूतत्वा सिध्दिकर प्राजापत्य कृच्छ्र प्रत्याम्नाय भूत हिरण्यदान पूर्वकं प्राच्यांग नान्दीश्राद्ध-गोदान-उदिच्च्यांग वैष्णवश्राद्ध कर्म-साद्गुण्य प्रद दशदान फलतांबूल सहितं रुद्रैकादशिनि कर्मकर्तुं योग्यता-सिद्धिरस्तु इति अनुग्रहाणा ।

(योग्यता सिद्धिरस्तु - इति परिषत् ब्राह्मण प्रतिवचनं)

आचमनं , शुक्लांबरधरं, प्राणायामं -ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं , शुभे शोभने मुहूर्त्ते आद्यब्रह्मणः द्वितीय परार्धे श्वेतवराहकल्पे वैवस्वत मन्वन्तरे अष्टाविंशति तमे कलियुगे प्रथमे पादे जंबूद्वीपे भारतवर्षे भरतखण्डे मेरोः दक्षिणे पार्श्वे शकाब्दे अस्मिन् वर्त्तमाने व्यवहारिके प्रभवादि- षष्ठ्याः -संवथ्सराणां मद्ध्ये ........... नामसंवथ्सरे .............अयने ................ऋतौ ............ मासे ............पक्षे ......... शुभतिथौ .............. वासरयुक्तायां ............... नक्षत्रयुक्तायां शुभयोग शुभकरण एवं गुण सकल विशेषण विशिष्टायां अस्यां ..........शुभतिथौ ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं ।

अनादि अविद्यावासनया प्रवर्त्तमाने अस्मिन् महति संसारचक्रे विचित्राभिः कर्मगतिभिः विचित्रासु अनेकासु पशुपक्षी मृगादि योनिषु पुनः पुनः अनेकधा जनित्वा केनापि पुण्यकर्म विशेषेण

इदानींतन मानुष्ये द्विजन्म विशेषं प्राप्तवतः ..............नक्षत्रे ................. राशौ जातस्य ........शर्मणः मम .......... नक्षत्रे ...............राशौ .............जातयाः ..................मम धर्मपत्न्याश्च आवयोः सकुटुंबयोः, सपुत्रकयोः सबन्धुवर्गयोः साश्रित-जनयोश्च, जन्माभ्यासात् जन्मप्रभृति एतत्क्षण पर्यन्तं बाल्ये वयसि कौमारे यौवने वार्धके च, जाग्रत् स्वप्न सुषुप्ति अवस्थासु मनोवाक्काय कर्मेन्द्रिय ज्ञानेन्द्रिय व्यापारैः, कामक्रोध-लोभ-मोह-मदमाथ्सर्यैः, त्वक्चक्षुः श्रोत्र जिह्वा-घ्राणा वाक्पाणि पादपायु उपस्थाख्यैः दशभिः इन्द्रियैः, मनोबुधि-चित्त-अहङ्काराख्यैः अन्तरिन्द्रियैश्च कृतानां, इहजन्मनि जन्म-जन्मान्तरेषु वा ज्ञानतः अज्ञानतो वा, रहसि प्रकाशेषु वा संभावितानां, ब्रह्महनन सुरापान स्वर्णस्तेय गुरुतल्पगमन तथ्संखयोगाख्य पञ्चमहापातकानां, महापातक संबन्धित्व ज्ञापयितृत्व प्रयोजकत्व निमित्तत्व उपदेष्ट्रत्व प्रोथ्साकत्व अनुमन्त्रत्वादीनां महापातक व्रतातिदेशिक रूपाणां, अविज्ञात गर्भहनन कूट साक्षिपाद निन्दित-कर्माभ्यास दैवब्राह्मण धन अपहरणादीनां अतिपातकानां,

सोम-यागस्थ क्षत्रिय वैश्य वध सभामद्ध्यगत ब्राह्मण अपमानन, सदापै शून्यभाषण आदीनां ब्रह्महत्या समानानां वेदविस्मृति वेदनिन्द समुत्कर्षार्थं अनृतवचन कळंजभक्षण अभक्ष्य-भक्षणादीनां सुरापान समानानां, निक्षेपहरण गोभूमिहरण, सुहृधन-हरणादीनां स्वर्णस्तेय समानानां, सती सखिपत्नी ज्येष्ठपत्नी गुरुपत्नी मातुलानी अन्त्यजा गमनादीनां गुरुतल्पग समानानां पतित, सहवास सहभोजन अन्त्यजा वाटिका निषेपण आदीनां, तथ्संयोगाख्य समानानां, गोवध आत्मार्थ क्रियारंभ मातृपितृ गुरुत्याग, परदार अभिमर्शन, भैषज्यकरण, अपण्यविक्रय, ऋण अनपाकरण, नित्यकर्मलोप, दुर्द्दान प्रतिग्रह आदीनां उपपातकानं, अजावि गजोष्ट्र मृगेभ मीनाहि महिषीवध साळग्राम शिवलिंग विक्रय दूर्द्देशगमन क्रीटान्नभोजन आदीनां, संकरीकरणानां फलकुसुमस्तेय मखानुगत-भोजन, धान्यहरण, वस्त्रा-पहरणादीनां, मलिनीकरणानां, कुसीद जीवन, वाणीज्य करण, असत्य भाषण, अस्नान-भोजन आदीनां, अपात्रीकरणानां, शूद्रान्न-भोजन,

मद्ध्याघ्राण पतित सहवास आदीनां, जातिभ्रंश-करणानां सीमाऽतिक्रम, शपथोल्लंगन, उच्छिष्ट-भक्षण, अविहितकर्म आचरण विहितकर्म-त्यागादीनां प्रकीर्णकानां, ज्ञानतः सकृत्कृतानां अज्ञानतः असत्कृतानां ज्ञानतः अज्ञानतश्च अभ्यस्तानां निरन्तर अभ्यस्तानां चिरकाल अभ्यस्तानां निरन्तर चिरकाल-अभ्यस्तानां एवं नवानां नवविधानां बहूनां बहुविधानां सर्वेषु पापानां मद्ध्ये संभावितानां सर्वेषां पापानां सद्यः अपनोदनार्थं, आदित्यात्मकरुद्र प्रसाद सिद्ध्यर्थं, महादेवादि एकादश अभिन्नरूप आदित्यात्मकरुद्र प्रसादेन अस्माकं सर्वेषां आद्ध्यात्मिक आधिभौतिक आधिदैवीक नवनवजनित तापत्रय निवृत्त्यर्थं, .......................(यथोचितं सङ्कल्पं) एभिः ब्राह्मणैस्सह महार्णवोक्त प्रकारेण आचार्य मुखेन ऋत्विङ्मुखेन च ऋग्यजु-स्साम-अथर्वणाख्येषु चतुर्षु वेदेषु मद्ध्ये एकाधिक शतसंख्याक यजुश्शाखासु आदिभूत संहिताशाखा अन्तर्भूत अग्निकाण्ड अन्तः पातिनां सर्वेषु वेदेषु सर्वासु उपनिषथ्सु स्मृतीतिहास-पुराणादिषु सर्वपाप निवर्त्तकत्वेन, दिव्यज्ञान प्रदत्वेन, मोक्ष प्रदत्वेन, च तत्रतत्र

उद्घुष्टानां चरमायां इष्टकायां जुहोति इति चरमेष्टका उपयुक्तानां,

"शतरुद्रान् जपेद्यस्तु द्यायमानो महेश्वरं" इति शैव पुराण वचनेन,

"यः शतरुद्रीयं अधीते , स अग्निपूतो " इति कैवल्योपनिषद् वचनेन, "अथ हैनं ब्रह्मचारिणः ऊचुः । किं जप्येन अमृतत्वं नो भवति ।

सहो वाच याज्ञवल्क्यः शतरुद्रियेणेति ।

एतानि ह वा अमृतस्य नामधेयानि । एतैर्ह वा अमृतो भवति" ।

इति जाबालोपनिषत् वचनेन,

"रुद्राणां जपहोम अर्च्चना अभिषेकविधिं व्याख्यास्यामः" इत्यादि शृतिस्मृति पुराणवचनैः पूजाजप होमादि कर्मसु उपयुक्तानां एकादश अनुवाक आत्मकानां तत्र "नमस्ते रुद्रमन्यवे इति" प्रथमानुवाके दुष्टसंहारार्थं सङ्कृद्ध रुद्रकोप आयुधादिभ्यः अभयप्रार्थना प्रकाशकानां पञ्चदश-संख्याकानां षोडशोपचार उपयुक्तानां,

"नमो हिरण्यबाहवे इत्यादि" अष्टानुवाकेषु वैश्वरूप्यद्ध्यान एकतो-नमस्कार उभयतो-नमस्कार रूपाणां एकोन्नत्रिंशत् उत्तरशत संख्यकानां त्रिशत्यर्च्चना उपयुक्तानां,

"द्रापे अन्धसस्पते" इति दशमानुवाके जाग्रत् स्वप्न सुषुप्ति अवस्तासु जलवात विषभूत शतृमृत्यु ज्वरादि स्फोटकादि नानारोगेभ्यः नानाऽभिचारेभ्यः अभयप्रार्थना प्रकाशकानां द्वादश संख्याकानां, प्रदक्षिण उपयुक्तानां "सहस्राणि सहस्रशः" इति एकदशानुवाके सर्वव्यापक रुद्र विभूति प्रकाशकानां साऽनुषंगाणां त्रयोदश संख्याकानां नमस्कार उपयुक्तानां, अभीफ्सितार्थं याचानासूचक चमकानुवाक संय्युक्तानां, मूर्त्यष्टक मूर्त्तपञ्चक मूर्त्तित्रय अधिष्ठान पञ्चकृत्य विधान पठीयस्य, शिवया शूलिन्या अधोराख्याया तनुवा सर्वो-पादानतया सर्वात्मकतया सर्ववेद-बोधित सर्वात्मक शर्वरीश शकलधर परमशिवाख्य सदाशिव-ब्रह्ममञ्च पर्यं कायमाण पञ्चाक्षराख्य महामन्त्ररत्न मुख्यकोशानां शतरुद्रीयाणां त्रेधाविभागद्वय षोढा विभाग षोडशधाविभाग अष्टाचत्वारिंशधा विभाग एकोनसप्तति अधिक शतधा विभागानां, षण्णां विभागानां मद्ध्ये, एकोन्न सप्तति अधिक शतधा विभागपक्षं आश्रित्य शतांश दशांश संपूर्ण्ण-होमानां मद्ध्ये दशांश होमविधानेन द्वात्रिंशदुत्तरशत संख्याक नमक चमक जपात्मक तद् दशांश परिमित द्विचत्वारिंशत् उत्तर द्विसहस्र संख्याक नमक चमक आहुत्यात्मकं अन्ते वसोर्धारा सहितं प्राच्यांग उदीच्यांग गोदान नान्दीश्राद्ध वैष्णवश्राद्ध दशदान सहितं कर्मानुष्ठान योग्यता संपातक पूतत्व सिद्धिकर प्राजापत्य कृछ्र प्रत्याम्नाय भूत हिरण्यदान पूर्वकं सकल पापनिवर्त्तकं सर्वाभीष्ट प्रदायकं रुद्रैकादशिन्याख्य(महारुद्र*) महाप्रायश्चित्त कर्मकर्त्तुं योग्यतासिद्धिः अस्त्विति अनुग्रहाणा ॥

(योग्यता सिद्धिरस्तु - इति परिषत् ब्राह्मण प्रतिवचनं)

ॐ ग॒णानां᳚ त्वा ग॒णप॑तिꣳ हवामहे क॒विं क॑वी॒ना-मु॑पमश्र॑वस्तमं ।

जे॒ष्ठ॒राजं॒ ब्रह्म॑णां ब्रह्मणस्पत॒ आ नः॑ शृ॒ण्वन्नू॒तिभिः॑ सीद॒ साद॑नं ।

ॐ भूर्भुवस्सुवरों । अस्मात् हरिद्राबिंबात् विघ्नेश्वरं यथास्थानं प्रतिष्ठापयामि । (शोभनार्थे क्षेमाय पुनारागमनाय च) ।

आचमनं-पवित्रं-दर्भासनं-दर्भान् धारयामाणं - शुक्लांबरधरं - प्राणायामं । ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं,

शुभे शोभने मुहूर्ते आद्यब्रह्मणः द्वितीय परार्धे श्वेतवराहकल्पे वैवस्वत मन्वन्तरे अष्टाविंशति तमे कलियुगे प्रथमे पादे जंबूद्वीपे भारतवर्षे भरतखण्डे मेरोः दक्षिणे पार्श्वे शकाब्दे अस्मिन् वर्त्तमाने व्यवहारिके प्रभवादि- षष्ठ्याः -संवथ्सराणां मद्ध्ये ........ नामसंवथ्सरे .......अयने ...................... ऋतौ ............. मासे ............पक्षे ........... शुभतिथौ ............... वासरयुक्तायां ................ नक्षत्रयुक्तायां शुभयोग शुभकरण एवं गुण सकल विशेषण विशिष्टायां अस्यां .............शुभतिथौ ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं (यजमानस्य)

आत्मशुद्ध्यर्थं, शरीरशुद्ध्यर्थं, सर्वोपकरण शुद्ध्यर्थं,

शुद्ध्यर्थ-शुद्धि पुण्याहवाचनं करिष्ये (द्विः)

(इति सङ्कल्प्य दर्भान् निरस्य, अप उपस्पृश्य)

उदु॑त्त॒मं ँव॑रुण॒ पाश॑ म॒स्मदवा॑ध॒मं ँविम॑द्ध्य॒मᳺ श्र॑थाय ।

अथा॑ व॒यमा॑दित्य व्र॒ते तवाना॑गसो॒ अदि॑तये स्याम ॥ 1

अस्त॑भ् ना॒द्ध्या मृ॑ष॒भो अ॒न्तरि॑क्ष॒-ममि॑मीत वरि॒माणं॑ पृथि॒व्या आऽसी॑द॒द्विश्वा॒ भुव॑नानि स॒म्राड् विश्वेत्तानि॒ वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ ॥ 2

यत्किञ्चे॒दं ँव॑रुण॒ दैव्ये॒ जने॑ऽभिद्रो॒हं म॑नु॒ष्या᳚श्चरा॑मसि ।

अचि॑त्ती॒ यत्तव॒ धर्मा॑ युयोपि॒म मा न॒स्तस्मा॒ देन॑सो देव रीरिषः ॥ 3

कि॒त॒वासो॒ यद्रि॑ रि॒पुर्न दी॒वि यद्वा॑घा स॒त्य-मु॒तयन्न वि॒द्म ।

सर्वा॒ ता विष्य॑ शिथि॒रेव॑ दे॒वाथा॑ ते स्याम वरुण प्रि॒यासः॑ ॥ 4

अव॑ ते॒ हेडो॑ वरुण॒ नमो॑भि॒रव॑ य॒ज्ञे-भि॑रीमहे ह॒विर्भिः॑ ।

क्षय॑न्न॒स्मभ्य॑ मसुर-प्रचेतो॒ राज॒न्नेनाꣳ॑सि शिश्रथः कृ॒तानि॑ ॥ 5

तत्वा॑यामि॒ ब्रह्म॑णा॒ वन्द॑मान॒ स्तदा शा᳚स्ते॒ यज॑मानो ह॒विर्भिः॑ ।

अहे॑डमानो वरुणे॒ह बो॒द्ध्युरु॑शꣳ स॒ मा न॒ आयुः॒ प्रमो॑षीः ॥ 6

Or

इ॒मं मे॑ वरुण शृधी॒ हव॑म॒द्ध्या च॑ मृडय । त्वाम॑व॒स्यु राच॑के ।

तत्वा॑ यामि॒ ब्रह्म॑णा॒ वन्द॑मान॒स्तदा शा᳚स्ते॒ यज॑मानो ह॒विर्भिः॑ ।

अहे॑डमानो वरुणे॒ह बो॒द्ध्युरु॑शꣳ स॒ मा न॒ आयुः॒ प्रमो॑षीः ॥

ॐ भूर्भुवस्सुवरों । अस्मिन् कुंभे वरुणं ध्यायामि ।

वरुणं आवाहयामि । वरुणाय नमः । रत्न सिंहासनं समर्पयामि ।

पाद्यं समर्पयामि । अर्घ्यं समर्पयामि । आचमनीयं समर्पयामि ।

मधुपर्कं समर्पयामि । स्नानं समर्पयामि । स्नानानन्तरं आचमनीयं समर्पयामि । वस्त्रोत्तरीयं समर्पयामि । उपवीतं समर्पयामि ।

पुष्पाणि समर्पयामि । गन्धान् धारयामि । हरिद्रा-कुंकुमं समर्पयामि । अक्षतान् समर्पयामि । पुष्पैः पूजयामि ।

1. ॐ वरुणाय नमः 2. ॐ प्रचेतसे नमः

3. ॐ सुरूपिणे नमः 4. ॐ अपांपतये नमः

5. ॐ मकरवाहनाय नमः 6. जलाधिपतये नमः

7. ॐ पाशहस्ताय नमः 8. ॐ तीर्थराजाय नमः ।

ॐ वरुणाय नमः ।

नानाविध परिमळ पत्र पुष्पाणि समर्पयामि । धूपं आघ्रापयामि । दीपं दर्शयामि । धूपदीपानन्तरं आचमनीयं समर्पयामि ।

ॐ भूर्भुव॒स्सुवः॑ । तथ्स॑वि॒तुर्वरे᳚ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि । धियो॒ योनः॑ प्रचो॒दया᳚त् । देव सवितः प्रसुवः ।

सत्यं त्वर्तेन परिषिञ्चामि ।

(रात्रौ - ऋतं त्वा सत्येन परिषिञ्चामि) ।

ॐ वरुणाय नमः । अमृतं भवतु । अमृतोपस्तरणमसि ।

ॐ प्राणाय स्वाहा । ॐ अपानाय स्वाहा ।

ॐ व्यानाय स्वाहा । ॐ उदानाय स्वाहा ।

ॐ समानाय स्वाहा । ॐ ब्रह्मणे स्वाहा ।

कदळीफलं निवेदयामि ।

मद्ध्ये मद्ध्ये अमृतपानीयं समर्पयामि । अमृतापिधानमसि ।

नैवेद्यानन्तरं आचमनीयं समर्पयामि । तांबूलं समर्पयामि ।

कर्पूर नीराजनं प्रदर्शयामि । नीराजनानन्तरं आचमनीयं समर्पयामि ।

मन्त्र पुष्पं समर्पयामि । सुवर्ण पुष्पं समर्पयामि । समस्तोपचरान् समर्पयामि ॥

ब्राह्मण वचनं ब्राह्मण प्रतिवचनं

ब्राह्मण वचनं ब्राह्मण प्रतिवचनं

भवद्भि अनुज्ञातः पुण्याहं वाचयिष्ये वाच्यतां

भवद्भि अनुज्ञातः पुण्याहं वाचयिष्ये वाच्यतां

कर्मणः पुण्याहं भवन्तो बृवन्तु पुण्याहं कर्मणोऽस्तु पुण्यं भवतु

कर्मणे स्वस्ति भवन्तो बृवन्तु स्वस्ति कर्मणोऽस्तु

सर्वोपकरण शुद्धिकर्मणे स्वस्ति भवन्तो बृवन्तुसर्वोपकरण शुद्धिकर्मणे स्वस्ति

कर्मण ऋद्धि भवन्तो बृवन्तु कर्म ऋद्ध्यतां

ऋद्धि समृद्धिः पुण्याह समृद्धिः

शिवं कर्म अस्तु

शान्तिरस्तु पुष्टिरस्तु

तुष्टिरस्तु ऋद्धिरस्तु

अविघ्नं अस्तु आयुष्यं अस्तु

आरोग्यं अस्तु धनधान्य-समृद्धिरस्तु

गोब्राह्मणेभ्यः शुभं भवतु ।

(ऐशान्यां दिशि बहिर्द्देशे) अरिष्टनिरसनमस्तु ।

उत्तरे कर्मणि अविघ्नमस्तु ।

उत्तरोत्तराभिवृद्धिः अस्तु ।

सर्वेशोभनमस्तु सर्वाः संपदः सन्तु ।

ह॒रिः॒ ॐ , श्री गुरुभ्यो॒ नमः, ह॒रिः॒ ॐ ।

ॐ भूः । तथ्स॑वितुर्व॒रे᳚ण्यं । ॐ भुवः॑ । भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि ।

ओꣳ सुवः॑ । धियो॒ योनः॑ प्रचो॒दया᳚त् ।

ॐ भूः । तथ्स॑वितुर्व॒रे᳚ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि ।

ॐ भुवः । धियो॒ योनः॑ प्रचो॒दया᳚त् ।

ओꣳ सुवः॑-तथ्स॑वितुर्व॒रे᳚ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि॒ धियो॒ योनः॑

प्रचो॒दया᳚त् । ॐ शान्तिः॒ शान्तिः॒ शान्तिः॑ ।

द॒धि॒क्राव्ण्णो॑ अकारिषं जि॒ष्णोरश्व॑स्य वा॒जिनः॑ । सु॒रभि नो॒ मुखा॑ कर॒त् प्रण॒ आयुꣳ॑षि तारिषत् । आपो॒हिष्ठा म॑यो॒भुव॒-स्तान॑ ऊ॒र्जे द॑धातन ।

म॒हेरणा॑य॒ चक्ष॑से । यो व॑ श्शि॒वत॑मो॒ रस॒-स्तस्य॑ भाजयते॒ ह नः॑ ।

उ॒श॒तीरि॑व मा॒तरः॑ । तस्मा॒ अर॑गंमाम वो॒ यस्य॒ क्षया॑य॒ जिन्व॑थ ।

आपो॑ ज॒नय॑था च नः ।

आपो॒ वा इ॒दꣳं सर्वं॒ ँविश्वा॑ भू॒तान्यापः॑ प्रा॒णा वा आपः॑ प॒शव॒ आपोऽन्न॒मापो-ऽमृ॑त॒माप॑-स्स॒म्राडापो॑ वि॒राडाप॑-स्स्व॒राडाप॒-श्छन्दा॒ᳺ॒स्यापो॒ ज्योती॒ᳺ॒ष्यापो॒ यजू॒ᳺ॒ष्याप॑-स्स॒त्यमाप॒-स्सर्वा॑ दे॒वता॒ आपो॒ भूर्भुव॒स्सुव॒राप॒ ॐ ।

हिर॑ण्यवर्णाः॒ शुच॑यः पाव॒का यासु॑ जा॒तः क॒श्यपो॒ यास्विन्द्रः॑ ।

अ॒ग्निं ँया गर्भं॑ दधि॒रे विरू॑पा॒स्तान॒ आप॒श्शᳺ स्यो॒ना भ॑वन्तु ॥

यासा॒ꣳ॒ राजा॒ वरु॑णो॒ याति॒ मद्ध्ये॑ सत्यानृ॒ते अ॑व॒पश्य॒न् जना॑नां ।

म॒धु॒श्चुत॒-श्शुच॑यो॒ याः पा॑व॒कास्ता न॒ आप॒श्शᳺ स्यो॒ना भ॑वन्तु ॥

यासां᳚ दे॒वा दि॒वि कृ॒ण्वन्ति॑ भ॒क्षं ँया अ॒न्तरि॑क्षे बहु॒धा भव॑न्ति ।

याः पृ॑थि॒वीं पय॑सो॒न्दन्ति॑ शु॒क्रास्ता न॒ आप॒श्शᳺ स्यो॒ना भ॑वन्तु ॥

शि॒वेन॑ मा॒ चक्षु॑षा पश्यताप श्शि॒वया॑ त॒नुवो-प॑स्पृशत॒ त्वचं॑ मे ।

सर्वाꣳ॑ अ॒ग्नीꣳ र॑फ्सु॒षदो॑ हुवे वो॒ मयि॒ वर्चो॒ बल॒मोजो॒ निध॑त्त ॥

पव॑मान॒-स्सुव॒र्जनः॑ । प॒वित्रे॑ण॒ विच॑र्.षणिः । यः पोता॒ स पु॑नातु मा । पु॒नन्तु॑ मा देवज॒नाः । पु॒नन्तु॒ मन॑वो धि॒या । पु॒नन्तु॒ विश्व॑ आ॒यवः॑ । जात॑वेदः प॒वित्र॑वत् । प॒वित्रे॑ण पुनाहि मा । शु॒क्रेण॑ देव॒ दीद्य॑त् । अग्ने॒ क्रत्वा॒-क्रतू॒ꣳ॒ रनु॑ ॥ 1

यत्ते॑ प॒वित्र॑-म॒र्चिषि॑ । अग्ने॒ वित॑त-मन्त॒रा ।

ब्रह्म॒ तेन॑ पुनीमहे । उ॒भाभ्यां᳚ देव सवितः ।

प॒वित्रे॑ण स॒वेन॑ च । इ॒दं ब्रह्म॑ पुनीमहे ।

वै॒श्व॒दे॒वी पु॑न॒ती दे॒व्यागा᳚त् । यस्यै॑ ब॒ह्वी-स्त॒नुवो॑ वी॒तपृ॑ष्ठाः ।

तया॒ मद॑न्त-स्सध॒माद्ये॑षु । व॒यᳺ स्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णां । 2

वै॒श्वा॒न॒रो र॒श्मिभि॑र्मा पुनातु । वातः॑ प्रा॒णेने॑षि॒रो म॑यो॒ भूः ।

द्यावा॑पृथि॒वी पय॑सा॒ पयो॑भिः । ऋ॒ताव॑री य॒ज्ञिये॑ मा पुनीतां ।

बृ॒हद्भि॑-स्सवित॒स्तृभिः॑ । वर्.षि॑ष्ठै र्देव॒मन्म॑भिः । अग्ने॒ दक्षैः᳚ पुनाहि मा । येन॑ दे॒वा अपु॑नत । येनापो॑ दि॒व्यंकशः॑ ।

तेन॑ दि॒व्येन॒ ब्रह्म॑णा । 3

इ॒दं ब्रह्म॑ पुनीमहे । यः पा॑वमा॒नी-र॒ध्येति॑ । ऋषि॑भि॒-स्संभृ॑त॒ꣳ॒ रसं᳚ । सर्व॒ꣳ॒ स पू॒तम॑श्ञाति ।

स्व॒दि॒तं मा॑त॒रिश्व॑ना । पा॒व॒मा॒नी॒र्यो अ॒ध्येति॑ । ऋषि॑भि॒-स्संभृ॑त॒ꣳ॒ रसं᳚ । तस्मै॒ सर॑स्वती दुहे । क्षी॒रꣳ स॒र्पि र्मधू॑द॒कं । पा॒व॒मा॒नी स्स्व॒स्त्यय॑नीः ॥ 4

सु॒दुघा॒ हि पय॑स्वतीः । ऋषि॑भि॒-स्संभृ॑तो॒ रसः॑ । ब्रा॒ह्म॒णेष्व॒-मृतꣳ॑ हि॒तं । पा॒व॒मा॒नी र्दि॑शन्तु नः । इ॒मं ँ लो॒कमथो॑ अ॒मुं । कामा॒न्थ् सम॑द्‌र्धयन्तु नः ।

दे॒वी र्दे॒वैः स॒माभृ॑ताः । पा॒व॒मा॒नी-स्स्व॒स्त्यय॑नीः । सु॒दुघा॒ हि घृ॑त॒श्चुतः॑ । ऋषि॑भि॒-स्संभृ॑तो॒ रसः॑ ॥ 5

ब्रा॒ह्म॒णेष्व॒-मृतꣳ॑ हि॒तं । येन॑ दे॒वाः प॒वित्रे॑ण । आ॒त्मानं॑ पु॒नते॒ सदा᳚ । तेन॑ स॒हस्र॑ धारेण । पा॒व॒मा॒न्यः पु॑नन्तु मा । प्रा॒जा॒प॒त्यं प॒वित्रं᳚ । श॒तोद्या॑मꣳ हिर॒ण्मयं᳚ । तेन॑ ब्रह्म॒ विदो॑ व॒यं ।

पू॒तं ब्रह्म॑ पुनीमहे । इन्द्र॑-स्सुनी॒ती स॒हमा॑ पुनातु । 6

सोम॑-स्स्व॒स्त्या वरु॑ण-स्स॒मीच्या᳚ । य॒मो राजा᳚ प्रमृ॒णाभिः॑ पुनातु मा । जा॒तवे॑दा मो॒र्जय॑न्त्या पुनातु । भूर्भुव॒स्सुवः॑ ॥

तच्छं॒ ँयोरा वृ॑णीमहे । गा॒तुं ँय॒ज्ञाय॑ । गा॒तुं ँय॒ज्ञप॑तये । दैवी᳚ स्व॒स्तिर॑स्तु नः । स्व॒स्ति र्मानु॑षेभ्यः । ऊ॒द्‌र्ध्वं जि॑गातु भेष॒जं । शन्नो॑ अस्तु द्वि॒पदे᳚ । शं चतु॑ष्पदे ॥

वास्तो᳚ष्पते॒ प्रति॑जानी ह्य॒स्मान्‌थ् स्वा॑वे॒शो अ॑नमी॒वो भ॑वा नः ।

यत्त्वे म॑हे॒ प्रति॒ तन्नो॑ जुषस्व॒ शन्न॑ एधि द्वि॒पदे॒ शं चतु॑ष्पदे ।

वास्तो᳚ष्पते श॒ग्मया॑ स॒ꣳ॒ सदा॑ ते सक्षी॒महि॑ र॒ण्वया॑ गातु॒ मत्या᳚ ।

आ वः॒ क्षेम॑ उ॒त योगे॒ वर॑न्नो यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒-स्सदा॑नः ।

वास्तो᳚ष्पते प्र॒तर॑णो न एधि॒ गोभि॒रश्वे॑-भिरिन्दो । अ॒जरा॑सस्ते स॒ख्ये स्या॑म पि॒तेव॑ पु॒त्रान् प्रति॑ नो जुषस्व ।

अ॒मी॒व॒हा वास्तो᳚ष्पते॒ विश्वा॑ रू॒पाण्या॑ वि॒शन्न् । सखा॑ सु॒शेव॑ एधिनः । शि॒व॒ꣳ॒ शि॒वं ।

भूर्भुव॒स्सुवो॒ भूर्भुव॒स्सुवो॒ भूर्भुव॒स्सुवः॑ ॥

ॐ नमो॒ ब्रह्म॑णे॒ नमो॑ अस्त्व॒ग्नये॒ नमः॑ पृथि॒व्यै नम॒ ओष॑धीभ्यः ।

नमो॑ वा॒चे नमो॑ वा॒चस्पत॑ये॒ नमो॒ विष्ण॑वे बृह॒ते क॑रोमि । (त्रिवारं जपेत्)

वरुणाय नमः सकलाराधनैः स्वर्चितं ।

तत्वा॑ यामि॒ ब्रह्म॑णा॒ वन्द॑मा॒नस्तदा शा᳚स्ते॒ यज॑मानो ह॒विर्भिः॑ ।

अहे॑डमानो वरुणे॒ह बो॒ध्युरु॑शꣳ स॒ मा न॒ आयुः॒ प्रमो॑षीः ॥

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । अस्मात् कुंभात् आवाहितं सकल-तीर्थाधिपतिं वरुणं यथास्थानं प्रतिष्ठापयामि । शोभनार्थे क्षेमाय पुनरागमनाय च ।

दे॒वस्य॑त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे । अ॒श्विनो᳚ र्बा॒हुभ्यां᳚ । पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्यां ।

अ॒श्विनो॒ र्भैष॑ज्येन । तेज॑सेऽ ब्रह्मवर्च॒साया॒ भिषि॑ञ्चामि ॥

दे॒वस्य॑त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे । अ॒श्विनो᳚ र्बा॒हुभ्यां᳚ । पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्यां । सर॑स्वत्यै॒ भैष॑ज्येन । वी॒र्या॑या॒-न्नाद्या॑या॒ भिषि॑ञ्चामि ॥

दे॒वस्य॑त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे । अ॒श्विनो᳚ र्बा॒हुभ्यां᳚ । पू॒ष्णो हस्ता᳚भ्यां ।

इन्द्र॑स्ये-न्द्रि॒येण॑ । श्रि॒यै यश॑से॒ बला॑या॒ भिषि॑ञ्चामि ।

सोम॒ꣳ॒ राजा॑नं॒ ँवरु॑ण-म॒ग्नि म॒न्वार॑भामहे ।

आ॒दि॒त्यान् विष्णु॒ꣳ॒ सूर्यं॑ ब्र॒ह्माण॑ञ्च॒ बृह॒स्पतिं᳚ ॥

दे॒वस्य॑त्वा सवि॒तुः प्र॑स॒वे᳚ऽश्विनो᳚ र्बा॒हुभ्यां᳚ पू॒ष्णो

हस्ता᳚भ्या॒ꣳ॒ सर॑स्वत्यै वा॒चोय॒न्तु र्य॒न्त्रेणा॒-ग्नेस्त्वा॒

साम्रा᳚ज्येना॒ भिषि॑ञ्चा॒मीन्द्र॑स्यत्वा॒ साम्रा᳚ज्येना॒ भिषि॑ञ्चामि॒

बृह॒स्पते᳚स्त्वा॒ साम्रा᳚ज्येना॒ भिषि॑ञ्चामि ॥

आ॒यु॒राशा᳚स्ते । सु॒प्र॒जा॒स्त्वमा-शा᳚स्ते ।

स॒जा॒त॒व॒न॒स्यामा-शा᳚स्ते । उत्त॑रान्देव-य॒ज्यामा-शा᳚स्ते ।

भूयो॑ हवि॒ष्कर॑ण॒मा-शा᳚स्ते । दि॒व्यन्धामा-शा᳚स्ते । विश्वं॑ प्रि॒यमा-शा᳚स्ते । यद॒नेन॑ ह॒विषा-शा᳚स्ते ॥

Optional

तद॑श्या॒-त्तद्दृ॑द्ध्यात् । तद॑स्मै दे॒वारा॑सन्तां । तद॒ग्नि र्दे॒वो दे॒वेभ्यो॒ वन॑ते । व॒यम॒ग्ने र्मानु॑षाः । इ॒ष्टं च॑ वी॒तं च॑ । उ॒भेच॑नो॒ द्यावा॑ पृथि॒वी अꣳ ह॑सस्पातां ।

इ॒ह गति॑ र्वा॒मस्ये॒दं च॑ । नमो॑ दे॒वेभ्यः॑ ॥

दृ॒प॒दा॒दि॒वेन् मु॑मुचा॒नः । स्वि॒न्नः-स्ना॒त्वी मला॑दिव । पू॒तं प॒वित्रे॑णे॒ वाज्यं᳚ । आपः॑ शुन्धन्तु॒ मैन॑सः । भूर्भुव॒स्सुवो॒ भूर्भुव॒स्सुवो॒ भूर्भुव॒स्सुवः॑ ॥

प्राशन मन्त्रः

आप॒ इद्वा उ॑भेष॒जीः । आपो॑ अमीव॒ चात॑नीः ।

आप॒स्सर्व॑स्य भेष॒जी । तास्ते॑ कृण्वन्तु भेष॒जं ॥

अकाल मृत्यु हरणं सर्व व्याधि निवारणं ।

सर्व(समस्त) पापक्षयहरं (देवता नाम) वरुण पातोदकं शुभं ।

स्त्रीणां प्राशने

आ॒म॒या॒वी चि॑न्वीत । आपो॒ वै भे॑ष॒जं ।

भे॒ष॒जमे॒वास्मै॑ करोति । सर्व॒मायु॑रेति ॥

ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं

ग्रहप्रीतिकर हिरण्यदानं करिष्ये ।

हिरण्यगर्भ गर्भस्थं हेमबीजं बिभावसोः ।

अनन्त पुण्य फलतं अतः शान्तिं प्रयश्चमे ।

मया सङ्कल्पित श्रीरुद्र एकादशिन्याख्य (महारुद्राख्य*) महाप्रायश्चित्त रूप शिवाराधन कर्म आरंभ मुहूर्त्त लग्नापेक्षया, आदित्यानां नवानां ग्रहाणां आनुकुल्य सिद्धर्थं, ये ये ग्रहाः शुभ स्थानेषु स्थिताः ये ये ग्रहाः शुभ इतर स्थानेषु स्थिताश्च, तेषां तेषां ग्रहाणां अत्यन्त अतिशयित शुभफल-प्रसातृत्व सिद्ध्यर्थं आदित्यादि नवग्रह पसाद सिद्धर्थं, यत् किञ्चित् हिरण्यं ब्राह्मणेभ्यः संप्रददे ॥ ॐ तत् सत् ।

सपत्नीकेन मया क्रियमाण रुद्रैकादशिनी (महारुद्र*) कर्मणः पुर्वांगत्वेन विहित नान्दी श्राद्धे ये विहिताः तेषामिदमासनं ।

(इति सर्वेषां आसनाद्युपचारं कुर्यात्)

हिरण्य गर्भ गर्भस्थं हेमबीजं बिभावसोः । अनन्त पुण्य फलतं अतः शान्तिं प्रयश्चमे । सपत्नीकेन मया क्रियमाण रुद्रैकादशिनी (महारुद्र*) कर्मणः पुर्वांगत्वेन विहित नान्दी श्राद्धे ये विहिताः

तेषां प्रीयर्थं इदं हिरण्यं ब्राह्मणेभ्यः संप्रददे ॥

ॐ तत् सत् । नान्दीशोभन देवताः प्रीयन्तां ।

हिरण्य गर्भ गर्भस्थं हेमबीजं बिभावसोः । अनन्त पुण्य फलतं अतः शान्तिं प्रयश्चमे । सपत्नीकेन मया क्रियमाण रुद्रैकादशिनी (महारुद्र*) कर्मणः पुर्वांगत्वेन विहित वैष्णव श्राद्धे महाविष्णु प्रीयर्थं इदं हिरण्यं ब्राह्मणेभ्यः संप्रददे ॥

ॐ तत् सत् ।

परमेश्वर स्वरूपस्य ब्राह्मणस्य इदमासनं । सकलाराधनैः स्वर्च्चितं ।

हिरण्य गर्भ गर्भस्थं हेमबीजं बिभावसोः ।

अनन्त पुण्य फलतं अतः शान्तिं प्रयश्चमे ।

गवामंगेषु तिष्ठन्ति भुवनानि चतुर्दश ।

तस्मास्वस्याः प्रदानेन अतः शान्तिं प्रयश्च मे ॥

सपत्नीकेन मया क्रियमाण रुद्रैकादशिनी (महारुद्र*) कर्मणः पुर्वांगत्वेन विहित गोप्रतिनिधि हिरण्यं (गोमूल्यं) सदक्षिणाकं

तुभ्यमहं संप्रददे ॥ ॐ तत् सत् । परमेश्वर प्रीयतां ॥

परमेश्वर स्वरूपस्य ब्राह्मणस्य इदमासनं । सकलाराधनैः स्वर्च्चितं ।

हिरण्य गर्भ गर्भस्थं हेमबीजं बिभावसोः ।

अनन्त पुण्य फलतं अतः शान्तिं प्रयश्चमे ।

गो, भू, तिल, हिरण्य, आज्य, वासः, धान्यः, गुळः, रौप्य लवणाख्य दशद्रव्यानां प्रतिनिधि यत् किञ्चित् इदं हिरण्यं सदक्षिणाकं

तुभ्यमहं संप्रददे ॥ ॐ तत् सत् ।

हिरण्य गर्भ गर्भस्थं हेमबीजं बिभावसोः ।

अनन्त पुण्य फलतं अतः शान्तिं प्रयश्चमे ।

श्री रुद्रैकादशिन्याख्य (महारुद्राख्य*) महाप्रायश्चित्त शिवाराधन योग्यता सिद्ध्यर्थं पूतत्व सिद्ध्यर्थं कृच्छ्राचरण प्रतिनिधि यत् किञ्चित् इदं हिरण्यं सदक्षिणाकं ब्राह्मणेभ्यः तुभ्यमहं संप्रददे ॥ ॐ तत् सत् ।

अस्मिन् रुद्रैकादशिनी (महारुद्र*) कर्मणि महादेव (कलश) पूजा रुद्र जप होमार्थं ऋत्विजं वृणे । (एवं भवोद्भव पर्यन्तं वृत्वा)

अस्मिन् रुद्रैकादशिनी(महारुद्र*) कर्मणि आदित्यामक रुद्र कलश पूजा रुद्र जप होमार्थं सकल कर्म कर्त्तुं आचार्यं त्वां वृणे ।

अस्मिन् रुद्रैकादशिनी (महारुद्र*) कर्मणि महान्यास पूर्व रुद्रजप एकादशवार रुद्रजप अभिषेकार्थं ऋत्विजं त्वां वृणे ।

सर्वेभ्यो ब्राह्मणेभ्यो नमः रुद्रैकादशिनी (महारुद्र*) कर्म अन्योन्य सहायेन कुरुध्वं । (वयं कुर्मः -इति ब्राह्मण प्रतिवचनं)

आचमनं-पवित्रं-दर्भासनं दर्भान् धारयमाणं- शुक्लांबरधरं

प्राणायामं ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्री परमेश्वर प्रीत्यर्थं,

शुभे शोभने मुहूर्ते आद्यब्रह्मणः द्वितीय परार्धे श्वेतवराहकल्पे वैवस्वत मन्वन्तरे अष्टाविंशति तमे कलियुगे प्रथमे पादे जंबूद्वीपे भारतवर्षे भरतखण्डे मेरोः दक्षिणे पार्श्वे शकाब्दे अस्मिन् वर्त्तमाने

व्यवहारिके प्रभवादि- षष्ठ्याः -संवथ्सराणां मद्ध्ये ........ नामसंवथ्सरे, ............अयने ...................... ऋतौ ............. मासे ............पक्षे ................... शुभतिथौ .......................... वासरयुक्तायां ........................... नक्षत्रयुक्तायां शुभयोग शुभकरण एवं गुण सकल विशेषण विशिष्टायां अस्यां .............शुभतिथौ ................. नक्षत्रे.................राशौ जातस्य .......................शर्मणः अस्य यजमानस्य सकुटुंबस्य महादेवादीनां रुद्राणां प्रसादसिद्ध्यर्थं

सर्वारिष्ट शान्त्यर्थं सर्वाभीष्ट सिद्ध्यर्थं यजमान संकल्पित रुद्रैकादशिनी (महारुद्र*) कर्म अन्योन्य सहायेन वयं करिष्यामः ।

"महादेव पूजां करिष्यामि, शिव रुद्र इत्यादि तत् तत् देवता पूजां करिष्यामि" ॥ (इति संकल्प्य कलशादि पूजां कुर्युः)

कलशाय नमः । दिव्यगन्धान् धारयामि ।

गंगायै नमः । यमुनायै नमः । गोदावर्यै नमः । सरस्वत्यै नमः । नर्मदायै नमः । सिन्धवे नमः । कावेर्यै नमः ।

सप्तकोटि महातीर्थान् आवाहयामि ।

(अथ कलशं स्पृष्ट्वा जपं कुर्यात्)

आपो॒ वा इ॒दंꣳ सर्वं॒ ँविश्वा॑ भू॒तान्यापः॑ प्रा॒णा वा आपः॑ प॒शव॒ आपोऽन्न॒मापो-ऽमृ॑त॒माप॑-स्स॒म्राडापो॑ वि॒राडाप॑-स्स्व॒राडाप॒-श्छन्दा॒ᳺ॒स्यापो॒ ज्योती॒॒ᳺ॒ष्यापो॒ यजू॒ᳺ॒ष्याप॑-स्स॒त्यमाप॒-स्सर्वा॑ दे॒वता॒ आपो॒ भूर्भुव॒स्सुव॒राप॒ ॐ ।

कलशस्य मुखे विष्णुः कण्ठे रुद्रः समाश्रितः ।

मूले तत्र स्थितो ब्रह्मा मद्ध्ये मातृगणाः स्मृताः ।

कुक्षौ तु सागराः सर्वे सप्तद्वीपा वसुन्धरा

ऋग्वेदोऽथ यजुर्वेदः सामवेदोप्यऽथर्वणः ।

अगैंश्च सहिताः सर्वे कलशांबु समाश्रिताः ।

गंगे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वति

नर्मदे सिन्धु कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं कुरु ।

सर्वे समुद्राः सरितः तीर्थानि च ह्रदा नदाः ।

आयान्तु शिवपूजार्थं दुरितक्षय-कारकाः ।

ॐ भूर्भुवस्सुवो भूर्भुवस्सुवो भूर्भुवस्सुवः ॥

(इति कलशजलेन सर्वोपकरणानि, आत्मानं च प्रोक्ष्य ।)

(कलशजलेन शंखं प्रक्षाळ्य, पुनः कलशजलेन शंखं गायत्य्रा प्रपूर्यः)

पाञ्चजन्याय नमः । दिव्यगन्धान् धारयामि ।

(शंखमूले) ब्रह्मणे नमः । (शंखमद्ध्ये) जनार्द्दनाय नमः ।

(शंखाग्रे) चन्द्रशेखराय नमः ।

(इति अभ्यर्च्य । शंखं स्पृष्ट्वा जपेत् ।)

शंखं चन्द्रार्क्कदैवत्यं मद्ध्ये वरुणसंयुतं ।

पृष्ठे प्रजापतिश्चैव अग्रे गंगा सरस्वती ॥

त्रैलोक्ये यानि तीर्थानि वासुदेवस्य चाज्ञया

शंखे तिष्ठति विप्रेन्द्राः तस्माच्छंखं प्रपूजयेत् ।

त्वं पुरासागरोत्पन्नो विष्णुना विधृतः करे

पूजितः सर्वदेवैश्च पाञ्चजन्य नमोऽस्तुते ।

गर्भा देवारिनारीणां विशीर्यन्ते सहस्रधा

तव नादेन पाताळे पाञ्चजन्य नमोऽस्तुते ।

ॐ पाञ्चज॒न्याय॑ वि॒द्मह॑ पवमा॒नाय॑ धीमहि । तन्नः॑ शंखः प्रचो॒दया᳚त् ॥ (इति त्रिवारं जपित्वा)

अ॒ग्रे॑र्मन्वे प्र॒थमस्य॒ प्रचे॑त सो॒यं पाञ्च॑जन्यं ब॒हव॑-स्समि॒न्धते᳚ ।

विश्व॑स्यां ँवि॒शि प्र॑विविशि॒वाꣳ स॑मीमहे॒ स नो॑ मुञ्च॒त्वꣳ ह॑सः ।

(इति शंखजलं कलशजले किञ्चित् आसिच्य, शिष्टजलेन

ॐ भूर्भुवस्सुवो भूर्भुवस्सुवो भूर्भुवस्सुवः इति सर्वोपकरणानि प्रोक्ष्य, आत्मानं च प्रोक्ष्य, कलशोदकेन पुनश्च शंखं गायत्य्रा पूरयित्वा)

आत्मने नमः । दिव्यगन्धान् धारयामि । आत्मने नमः । अन्तरात्मने नमः । योगात्मने नमः । जीवात्मने नमः । परमात्मने नमः । ज्ञानात्मने नमः । समस्तोपचारान् समर्पयामि ।

देहो जीवालयः प्रोक्तो जीवो देवः सनातनः ।

त्यजेदज्ञान निर्माल्यं सोऽहंभावेन पूजयेत् ।

आधारशक्त्यै नमः मूलप्रकृत्यै नमः

आदिकूर्माय नमः आदिवराहाय नमः

अनन्ताय नमः पृथिव्यै नमः

रत्नमण्डपाय नमः रत्नवेदिकायै नमः

स्वर्णस्तंभायै नमः श्वेतछत्राय नमः .

कल्पकवृक्षाय नमः क्षीरसमुद्राय नमः

सितचामराभ्यां नमः योगपीठासनाय नमः

वेदान्त-वेद्याखिल विश्वमूर्ते विभो विरूपाक्ष विशेषशून्य । विश्वेश्वराशेष-गणेशवन्द्य कवाट-मुद्घाटय कालाकाल नन्दिकेश्वराय नमः ।

नन्दिकेश्वर सर्वज्ञ शिवद्ध्यान परायण

महेश्वरस्य पूजार्थं अनुज्ञां दातुमर्हसि ।

स॒द्यो जा॒तं प्र॑पद्या॒मि॒ स॒द्यो जा॒ताय॒ वै नमो॒ नमः॑ । भ॒वे भ॑वे॒

नाति॑भवे भवस्व॒ मां । भ॒वोद्भ॑वाय॒ नमः॑ ॥ ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों ।

अस्मिन् पश्चिमकलशे सद्योजातं ध्यायामि । आवाहयामि ।

वा॒म॒दे॒वाय॒ नमो᳚ ज्ये॒ष्ठाय॒ नमः॑ श्रे॒ष्ठाय॒ नमो॑ रु॒द्राय॒ नमः॒ काला॑य॒ नमः॒ कल॑विकरणाय नमो॒ बल॑विकरणाय॒ नमो॒ बला॑य॒ नमो॒ बल॑प्रमथनाय॒ नमः॒ सर्व॑भूतदमनाय॒ नमो॑ म॒नोन्म॑नाय॒ नमः॑ । ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । अस्मिन् उत्तरकलशे वामदेवं ध्यायामि । आवाहयामि ।

अ॒घोरे᳚भ्यो ऽथ॒घोरे᳚भ्यो॒ घोर॒घोर॑तरेभ्यः । सर्वे᳚भ्यः सर्व॒शर्वे᳚भ्यो॒

नम॑स्ते अस्तु रु॒द्ररू॑पेभ्यः ॥ ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों ।

अस्मिन् दक्षिणकलशे अघोरं ध्यायामि । आवाहयामि ।

तत्पुरु॑षाय वि॒॒द्महे॑ महादे॒वाय॑ धीमहि । तन्नो॑ रुद्रः प्रचो॒दया᳚त् ॥

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । अस्मिन् पूर्वकलशे तत्पुरुषं ध्यायामि । आवाहयामि ।

ईशानः सर्व॑विद्या॒ना॒-मीश्वरः सर्व॑भूता॒नां॒ ब्रह्माधि॑पति॒ र्ब्रह्म॒णोऽधि॑पति॒ र्ब्रह्मा॑ शि॒वो मे॑ अस्तु सदाशिवों ॥ ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों ।

अस्मिन् मद्ध्यम कलशे ईशानं ध्यायामि । आवाहयामि ।

स्वामिन् सर्वजगन्नाथ यावत् पूजावसानकं तावत् त्वं प्रीतिभावेन कुंभेऽस्मिन् संन्निधिं कुरु ।

आवाहितो भव । स्थापितो भव । सन्निहितो भव । सन्निरुद्धो भव । अवकुण्ठितो भव । सुप्रीतो भव । सुप्रसन्नो भव । वरदो भव ।

स्वागतं अस्तु । प्रसीद प्रसीद ।

स॒द्यो जा॒ताय॒ वै नमो॒ नमः॑ - रत्नसिंहासनं समर्पयामि ।

भ॒वे भ॑वे॒ नाति॑भवे भवस्व॒ मां - पाद्यं समर्पयामि ।

भ॒वोद्भ॑वाय॒ नमः॑ - अर्घ्यं समर्पयामि ।

वा॒म॒दे॒वाय॒ नमः॑ - आचमनीयं समर्पयामि ।

ज्ये॒ष्ठाय॒ नमः॑ - मधुपर्क्कं समर्पयामि ।

श्रे॒ष्ठाय॒ नमः॑ - स्नानं समर्पयामि ।

स्नानानन्तरं आचमनीयं समर्पयामि ।

रु॒द्राय॒ नमः॑ - वस्त्रोत्तरीयं समर्पयामि ।

काला॑य॒ नमः॑ - यज्ञोपवीताभरणानि समर्पयामि ।

कल॑विकरणाय॒ नमः॑ - गन्धाक्षतान् समर्पयामि ।

बल॑विकरणाय॒ नमः॑ - पुष्पाणि समर्पयामि ।

बला॑य॒ नमः॑ - धूपं आघ्रापयामि ।

बल॑प्रमथनाय॒ नमः॑ - दीपं दर्शयामि ।

सर्वे॑भूतदमनाय॒ नमः॑ - नैवेद्यं निवेदयामि ।

म॒नोन्म॑नाय॒ नमः॑ - तांबूलं समर्पयामि ।

सपरिवार श्री सांबपरमेश्वराय नमः ।

सर्वोपचारार्थे कर्पूरनीराजनं प्रदर्शयामि ।

अ॒घोरे᳚भ्यो ऽथ॒घोरे᳚भ्यो॒ घोर॒घोर॑तरेभ्यः ।

सर्वे᳚भ्यः सर्व॒ शर्वे᳚भ्यो॒ नम॑स्ते अस्तु रु॒द्ररू॑पेभ्यः ॥

तत्पुरु॑षाय वि॒द्महे॑ महादे॒वाय॑ धीमहि । तन्नो॑ रुद्रः प्रचो॒दया᳚त् ॥

ईशानः सर्व॑विद्या॒ना॒-मीश्वरसर्व॑ भूता॒नां॒ ब्रह्माधि॑पति॒ र्ब्रह्म॒णो

ऽधि॑पति॒ र्ब्रह्मा॑ शि॒वो मे॑ अस्तु सदाशि॒वों ॥

(नमो हिरण्यबाहवे हिरण्यवर्णाय हिरण्यरूपाय हिरण्यपतये ऽबिंकापतय उमापतये पशुपतये॑ नमो॒ नमः ॥ )

ब्रह्म॑जज्ञा॒॒नं प्र॑थ॒॒मं पु॒रस्ता॒द् विसी॑म॒॒त-स्सु॒॒रुचो॑ वे॒॒न आ॑वः ।

स बु॒॒ध्निया॑ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठा-स्स॒तश्च॒ योनि॒-मस॑तश्च॒ विवः॑ ।

नाके॑ सुप॒र्ण मुप॒यत् पत॑न्तꣳ हृ॒दा वेन॑न्तो अ॒भ्यच॑क्ष-तत्वा ।

हिर॑ण्यपक्षं॒ ँवरु॑णस्य दू॒तं ँय॒मस्य॒ योनौ॑ शकु॒नं भु॑र॒ण्युं ।

आप्या॑यस्व॒ समे॑तु ते वि॒श्वतः॑ सोम॒ वृष्णि॑यं । भवा॒ वाज॑स्य संग॒थे ।

यो रु॒द्रो अ॒ग्नौ यो अ॒फ्सु य ओष॑धीषु॒ यो रु॒द्रो विश्वा॒

भुव॑नाऽऽवि॒वेश॒ तस्मै॑ रु॒द्राय॒ नमो॑ अस्तु । 1 (अप उपस्पृश्य)

इ॒दं विष्णु॒ र्विच॑क्रमे त्रे॒धा निद॑धे प॒दं । समू॑ढमस्य पाꣳ सु॒रे ।

इन्द्रं॒ ँविश्वा॑ अवीवृधन्थ् समु॒द्रव्य॑चसं॒ गिरः॑ ।

र॒थीत॑मꣳ रथी॒नां ँवाजा॑ना॒ꣳ॒ सत्प॑तिं॒ पतिं᳚ ।

आपो॒ वा इ॒दंꣳ सर्वं॒ विश्वा॑ भू॒तान्यापः॑ प्रा॒णा वा आपः॑ प॒शव॒ आपोऽन्न॒मापो-ऽमृ॑त॒माप॑-स्स॒म्राडापो॑ वि॒राडाप॑-स्स्व॒राडाप॒-

श्छन्दा॒ᳺ॒स्यापो॒ ज्योती॒ᳺ॒ष्यापो॒ यजू॒ᳺ॒ष्याप॑-स्स॒त्यमाप॒-स्सर्वा॑

दे॒वता॒ आपो॒ भूर्भुव॒स्सुव॒राप॒ ॐ । 2

अ॒पः प्रण॑यति । श्र॒द्धा वा आपः॑ । श्र॒द्धामे॒वारभ्य॑ प्र॒णीय॒ प्रच॑रति ।

अ॒पः प्रण॑यति ।

य॒ज्ञो वा आपः॑ । य॒ज्ञमे॒वारभ्य॑ प्र॒णीय॒ प्रच॑रति । अ॒पः प्रण॑यति ।

वज्रो॒ वा आपः॑ । वज्र॑मे॒व भ्रातृ॑व्येभ्यः प्र॒हृत्य॑ प्र॒णीय॒ प्रच॑रति ।

अ॒पः प्रण॑यति ।

आपो॒ वै र॑क्षो॒घ्नीः । रक्ष॑सा॒मप॑हत्यै । अ॒पः प्रण॑यति ।

आपो॒ वै दे॒वानां᳚ प्रि॒यं धाम॑ । दे॒वाना॑मे॒व प्रि॒यं धाम॑ प्र॒णीय॒ प्रच॑रति । अ॒पः प्रण॑यति ।

आपो॒ वै सर्वा॑ दे॒वताः᳚ । दे॒वता॑ ए॒वारभ्य॑ प्र॒णीय॒ प्रच॑रति ।

अ॒पः प्रण॑यति ।

आपो॒ वै शा॒न्ताः । शा॒न्ताभि॑रे॒वास्य॒ शुचꣳ॑ शमयति । दे॒वो वः॑

सवि॒तोत् पु॑ना॒त्व-च्छि॑द्रेण प॒वित्रे॑ण॒ वसो॒स्सूर्य॑स्य र॒श्मिभिः॑ ॥ 3

कूर्चाग्रै र्राक्षसान् घोरान् छिन्धि कर्मविघातिनः ।

त्वामर्पयामि कुंभेऽस्मिन् साफल्यं कुरु कर्मणि ।

वृक्षराज समुद्भूताः शाखायाः पल्लवत्व चः ।

युष्मान् कुंभेष्वर्पयामि सर्वपापापनुत्तये ।

नाळिकेर-समुद्भूत त्रिनेत्र हर सम्मित ।

शिखया दुरितं सर्वं पापं पीडां च मे नुद ।

स॒ हि रत्ना॑नि दा॒शुषे॑ सु॒वाति॑ सवि॒ता भगः॑ ।

तं भा॒गं चि॒त्रमी॑महे । (ऋग्वेद मन्त्रः)

तत्वा॑ यामि॒ ब्रह्म॑णा॒ वन्द॑मान॒-स्तदाशा᳚स्ते॒ यज॑मानो ह॒विर्भिः॑ ।

अहे॑डमानो वरुणे॒ह बो॒द्ध्युरु॑शꣳस॒ मा न॒ आयुः॒ प्रमो॑षीः ॥

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । अस्मिन् कुंभे वरुणमावाहयामि ।

वरुणस्य इदमासनं । वरुणाय नमः । सकलाराधनैः स्वर्चितं ।

रत्नसिंहासनं समर्पयामि । पाद्यं समर्पयामि ।

अर्घ्यं समर्पयामि । आचमनीयं समर्पयामि ।

मधुपर्क्कं समर्पयामि । स्नानं समर्पयामि ।

स्नानानन्तरं आचमनीयं समर्पयामि ।

वस्त्रोत्तरीयं समर्पयामि । उपवीतं समर्पयामि ।

गन्धान् धारयामि । अक्षतान् समर्पयामि ।

पुष्पाणि समर्पयामि ।

1. ॐ वरुणाय नमः 2. ॐ प्रचेतसे नमः

3. ॐ सुरूपिणे नमः 4. ॐ अपांपतये नमः

5. ॐ मकरवाहनाय नमः 6. जलाधिपतये नमः

7. ॐ पाशहस्ताय नमः 8. ॐ तीर्थराजाय नमः

ॐ वरुणाय नमः । नानाविध परिमळ पत्र पुष्पाणि समर्पयामि ।

धूपं आघ्रापयामि । दीपं दर्शयामि ।

धूपदीपानन्तरं आचमनीयं समर्पयामि ।

ॐ भूर्भुवस्सुवः । तथ्स॑वि॒तुर्वरे᳚ण्यं॒ भर्गो॑ दे॒वस्य॑ धीमहि ।

धियो॒ योन॑ प्रचो॒दया᳚त् ।

देव सवितः प्रसुवः । सत्यं त्वर्तेन परिषिञ्चामि ।

(रात्रौ - ऋतं त्वा सत्येन परिषिञ्चामि) ।

ॐ वरुणाय नमः । अमृतं भवतु । अमृतोपस्तरणमसि ।

ॐ प्राणाय स्वाहा । ॐ अपानाय स्वाहा । ॐ व्यानाय स्वाहा ।

ॐ उदानाय स्वाहा । ॐ समानाय स्वाहा । ॐ ब्रह्मणे स्वाहा ।

कदळीफलं निवेदयामि । मद्ध्येमद्ध्ये अमृतपानीयं समर्पयामि । अमृतापिधानमसि । नैवेद्यानन्तरं आचमनीयं समर्पयामि ।

तांबूलं समर्पयामि । कर्पूर नीराजनं प्रदर्शयामि ।

नीराजनानन्तरं आचमनीयं समर्पयामि । मन्त्र पुष्पं समर्पयामि ।

सुवर्ण पुष्पं समर्पयामि । समस्तोपचरान् समर्पयामि ॥

अथातः पञ्चांगरुद्राणां न्यासपूर्वकं जप-होमा-र्चना-भिषेक-

विधिं व्याख्यास्यामः

Note: The Mahanyasa Rishi here explains to his students the vidhi (method ) and vyakyaanam (pooja) while teaching Mahanayasam and hence he uses the words

“विधिं व्याख्यास्यामः.

Here you, as the kartha, are not doing "vidhi" ("vidhi" meaning the trial method as how to conduct the pooja) or "pooja vyakyaanam" (pooja Explanation) but actually doing the pooja itself. Hence it would be more appropriate to say

“अथातः पञ्चांगरुद्राणां न्यासपूर्वकं जप-होमा-र्चनाभिषेकं करिष्यमाणः ” ।

या ते॑ रुद्र शि॒वा त॒नूरघो॒रा-ऽपा॑पकाशिनी । तया॑ न स्त॒नुवा॒ शन्त॑मया॒ गिरि॑शन्ता॒भि चा॑कशीहि । (शिखायै नमः) । 1

अ॒स्मिन् म॑ह॒त्य॑र्ण॒वे᳚-ऽन्तरि॑क्षे भ॒वा अधि॑ ।

तेषाꣳ॑ सहस्रयोज॒ने-ऽव॒धन्वा॑नि तन्मसि । (शिरसे नमः) । 2

स॒हस्रा॑णि सहस्र॒शो ये रु॒द्रा अधि॒ भूम्यां᳚ ।

तेषाꣳ॑ सहस्र-योज॒ने-ऽव॒धन्वा॑नि तन्मसि । (ललाटाय नमः) । 3

ह॒ꣳ॒स-श्शु॑चि॒॒षद् वसु॑रन्तरिक्ष॒॒सद्धोता॑ वेदि॒॒षदति॑थिर् दुरोण॒॒सत् । नृ॒षद्व॑र॒-सदृ॑त॒-सद्व्यो॑म॒ सद॒ब्जा गो॒जा ऋ॑त॒जा अ॑द्रि॒जा ऋ॒तं बृ॒हत् । (भ्रृवोर्मद्ध्याय नमः) । 4

त्र्य॑बंकं ँयजामहे सुग॒न्धिं पु॑ष्टि॒वर्ध॑नं । उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑नान्

मृ॒त्यो॑र् मु॑क्षीय॒ माऽमृता᳚त् । (नेत्राभ्यां नमः) । 5

नमः॒ सृत्या॑य च॒ पथ्या॑य च॒ नमः॑ का॒ट्या॑य च नी॒प्या॑य च । (कर्णाभ्यां नमः) । 6

मा न॑स्तो॒के तन॑ये॒ मा न॒ आयु॑षि॒ मा नो॒ गोषु॒ मा नो॒ अश्वे॑षु रीरिषः ।

वी॒रान्मानो॑ रुद्र भामि॒तो व॑धीर्. ह॒विष्म॑न्तो॒ नम॑सा विधेम ते । (नासिकाभ्यां नमः) । 7

अ॒व॒तत्य॒ धनु॒स्त्वꣳ सह॑स्राक्ष॒ शते॑षुधे ।

नि॒शीर्य॑ श॒ल्यानां॒ मुखा॑ शि॒वो नः॑ सु॒मना॑ भव । (मुखाय नमः) । 8

नील॑ग्रीवा श्शिति॒कण्ठाः᳚ श॒र्वा अ॒धः क्ष॑माच॒राः ।

तेषाꣳ॑ सहस्रयोज॒नेऽ व॒धन्वा॑नि तन्मसि । (कण्ठाय नमः) । 9A

नील॑ग्रीवा-श्शिति॒कण्ठा॒ दिवꣳ॑ रु॒द्रा उप॑श्रिताः ।

तेषाꣳ॑ सहस्रयोज॒नेऽ व॒धन्वा॑नि तन्मसि । (उपकण्ठाय नमः) । 9B

नम॑स्ते अ॒स्त्वायु॑धा॒या-ना॑तताय धृ॒ष्णवे᳚ ।

उ॒भाभ्या॑मु॒त ते॒ नमो॑ बा॒हुभ्यां॒ तव॒ धन्व॑ने । (बाहुभ्यां नमः) । 10

या ते॑ हे॒तिर् मी॑ढुष्टम॒ हस्ते॑ ब॒भूव॑ ते॒ धनुः॑ ।

तया॒ऽस्मान् वि॒श्वत॒स्त्व-म॑य॒क्ष्मया॒ परि॑ब्भुज । (उपबाहुभ्यां नमः) । 11

परि॑णो रु॒द्रस्य॑ हे॒तिर् वृ॑णक्तु॒ परि॑त्वे॒षस्य॑ दुर्म॒तिर॑घा॒योः ।

अव॑ स्थि॒रा म॒घव॑द्भ्यः तनुष्व॒ मीढ्व॑स्तो॒काय॒ तन॑याय मृडय । (मणिबन्धाभ्यां नमः) । 12

ये ती॒र्थानि॑ प्र॒चर॑न्ति सृ॒काव॑न्तो निष॒ङ्गिणः॑ । तेषाꣳ॑ सहस्रयोज॒नेऽ व॒धन्वा॑नि तन्मसि । (हस्ताभ्यां नमः) । 13

स॒द्यो जा॒तं प्र॑पद्या॒मि॒ स॒द्यो जा॒ताय॒ वै नमो॒ नमः॑ । भ॒वे भ॑वे॒ नाति॑ भवे भवस्व॒ मां । भ॒वोद्-भ॑वाय॒ नमः॑ ॥ (अगुंष्ठाभ्यां नमः ) । 14A

वा॒म॒दे॒वाय॒ नमो᳚ ज्ये॒ष्ठाय॒ नमः॑ श्रे॒ष्ठाय॒ नमो॑ रु॒द्राय॒ नमः॒ काला॑य॒ नमः॒ कल॑विकरणाय॒ नमो॒ बल॑विकरणाय॒ नमो॒ बला॑य॒ नमो॒ बल॑प्रमथनाय॒ नमः॒ सर्व॑भूतदमनाय॒ नमो॑ म॒नोन्म॑नाय॒ नमः॑ । (तर्जनीभ्यां नमः) 14B

अ॒घोरे᳚भ्यो ऽथ॒घोरे᳚भ्यो॒ घोर॒घोर॑तरेभ्यः । सर्वे᳚भ्यः सर्व॒ शर्वे᳚भ्यो॒ नम॑स्ते अस्तु रु॒द्र रू॑पेभ्यः ॥ (मद्ध्यमाभ्यां नमः) । 14 छ्

तत्पुरु॑षाय वि॒द्महे॑ महादे॒वाय॑ धीमहि ।

तन्नो॑ रुद्रः प्रचो॒दया᳚त् ॥ (अनामिकाभ्यां नमः) । 14D

ईशानः सर्व॑विद्या॒ना॒-मीश्वरः सर्व॑भूता॒नां॒ ब्रह्माधि॑पति॒र् ब्रह्म॒णो ऽधि॑पति॒र् ब्रह्मा॑ शि॒वो मे॑ अस्तु सदाशि॒वों ॥ (कनिष्ठिकाभ्यां नमः) 14E

नमो॑ वः किरि॒केभ्यो॑ दे॒वाना॒ꣳ॒ हृद॑येभ्यः । (हृदयाय नमः) । 15

नमो॑ ग॒णेभ्यो॑ ग॒णप॑तिभ्यश्च वो॒ नमः॑ । (पृष्ठाय नमः) । 16

नमो॒ हिर॑ण्यबाहवे सेना॒न्ये॑ दि॒शाञ्च॒ पत॑ये॒ नमः॑ । (पार्श्वाभ्यां नमः) । 17

विज्यं॒ धनुः॑ कप॒र्दिनो॒ विश॑ल्यो॒ बाण॑वाꣳ उ॒त ।

अने॑शन्न॒स्येष॑व आ॒भुर॑स्य निष॒ङ्गथिः॑ । (जठराय नमः) । 18

हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ स्सम॑वर्त्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । सदा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम । (नाभ्यै नमः) । 19

मीढु॑ष्टम॒ शिव॑तम शि॒वो न॑स्सु॒मना॑ भव । प॒र॒मे वृ॒क्ष आयु॑धं नि॒धाय॒ कृत्तिं॒ ँवसा॑न॒ आच॑र॒ पिना॑कं॒ बिभ्र॒दाग॑हि । (कठ्यै नमः) । 20

ये भू॒ताना॒-मधि॑पतयो विशि॒खासः॑ कप॒र्दिनः॑ ।

तेषाꣳ॑ सहस्रयोज॒ने ऽव॒धन्वा॑नि तन्मसि । (गुह्याय नमः) । 21

ये अन्ने॑षु वि॒विद्ध्य॑न्ति॒ पात्रे॑षु॒ पिब॑तो॒ जनान्॑ ।

तेषाꣳ॑ सहस्रयोज॒नेऽ व॒धन्वा॑नि तन्मसि । (अण्डाभ्यां नमः ) । 22

स॒ शि॒रा जा॒तवे॑दा अ॒क्षरं॑ पर॒मं प॒दं । वेदा॑ना॒ꣳ॒ शिर॑सि मा॒ता॒

आ॒यु॒ष्मन्तं॑ करोतु॒ मां । (अपानाय नमः) । 23

मा नो॑ म॒हान्त॑मु॒त मा नो॑ अर्भ॒कं मा न॒ उक्ष॑न्तमु॒त मा न॑ उक्षि॒तं ।

मा नो॑ वधीः पि॒तरं॒ मोत मा॒तरं॑ प्रि॒या मा न॑स्त॒नुवो॑ रुद्र रीरिषः । (ऊरुभ्यां नमः) । 24

ए॒ष ते॑ रुद्रभा॒ग-स्तञ्जु॑षस्व॒ तेना॑व॒सेन॑ प॒रो मूज॑व॒तो-ऽती॒ह्यव॑तत-धन्वा॒ पिना॑कहस्तः॒ कृत्ति॑वासाः । (जानुभ्यां नमः) 25

स॒ꣳ॒ सृ॒ष्ट॒जिथ्सो॑म॒पा बा॑हु-श॒द्‌र्ध्यू᳚र्ध्व ध॑न्वा॒ प्रति॑हिता-भि॒रस्ता᳚ ।

बृह॑स्पते॒ परि॑दीया॒ रथे॑न रक्षो॒हा-ऽमित्राꣳ॑ अप॒बाध॑मानः ।

(जंघाभ्यां नमः ) 26

विश्वं॑ भू॒तं भुव॑नं चि॒त्रं ब॑हु॒धा जा॒तं जाय॑मानं च॒ यत् ।

सर्वो॒ ह्ये॑ष रु॒द्र-स्तस्मै॑ रु॒द्राय॒ नमो॑ अस्तु ॥ (गुल्फाभ्यां नमः) 27

ये प॒थां प॑थि॒रक्ष॑य ऐलबृ॒दा य॒व्युधः॑ । तेषाꣳ॑ सहस्रयोज॒ने ऽव॒धन्वा॑नि तन्मसि । (पादाभ्यां नमः) । 28

अद्ध्य॑वोच-दधिव॒क्ता प्र॑थ॒मो दैव्यो॑ भि॒षक् । अहीᳺ॑श्च॒ सर्वा᳚न् ज॒भंय॒न् थ्सर्वा᳚श्च यातु धा॒न्यः॑ । (कवचाय हुं) । 29

नमो॑ बि॒ल्मिने॑ च कव॒चिने॑ च॒ नमः॑ शृ॒ताय॑ च शृतसे॒नाय॑ च । (उपकवचाय हुं) 30

नमो॑ अस्तु॒ नील॑ग्रीवाय सहस्रा॒क्षाय॑ मी॒ढुषे᳚ । अथो॒ ये अ॑स्य॒ सत्वा॑नो॒ऽहं तेभ्यो॑ऽकर॒न्नमः॑ । (नेत्रत्रयाय वौषट्) 31

प्रमु॑ञ्च॒ धन्व॑न॒स्त्व-मु॒भयो॒-रार्त्नि॑यो॒र्ज्यां । याश्च॑ ते॒ हस्त॒ इष॑वः॒ परा॒ ता भ॑गवो वप । (अस्त्राय फट्) 32

य ए॒ताव॑न्तश्च॒ भूयाꣳ॑सश्च॒ दिशो॑ रु॒द्रा वि॑तस्थि॒रे ।

तेषाꣳ॑॑ सहस्रयोज॒ने ऽव॒धन्वा॑नि तन्मसि । (इति दिग्बन्धः) 33

इति प्रथम न्यासः------------

(शिखादि अस्त्रपर्यन्तं एकत्रिंशदंगन्यासः दिग्बन्ध सहितः प्रथमः)

(ॐ नमो भगवते रुद्रायेति नमस्कारान् न्यसेत्)

ॐ नमः (मूर्ध्नि) । नं नमः (नासिकाग्रे) ।

मों नमः (ललाटाय) । भं नमः (मुखाय) ।

गं नमः (कण्ठाय) । वं नमः (हृदयाय) ।

तें नमः (दक्षिण हस्ताय) । रुं नमः (वाम हस्ताय) ।

द्रां नमः (नाभ्यै) । यं नमः (पादाभ्यां) ॥

इति द्वितीय न्यासः----------

मूर्धादि पादान्तं दशांग न्यासः द्वितीयः

स॒द्यो जा॒तं प्र॑पद्या॒मि॒ स॒द्यो जा॒ताय॒ वै नमो॒ नमः॑ । भ॒वे भ॑वे॒ नाति॑भवे भवस्व॒ मां । भ॒वोद् भ॑वाय॒ नमः॑ ॥ (पादाभ्यां नमः) । 1

वा॒म॒दे॒वाय॒ नमो᳚ ज्ये॒ष्ठाय॒ नमः॑ श्रे॒ष्ठाय॒ नमो॑ रु॒द्राय॒ नमः॒ काला॑य॒ नमः॒ कल॑विकरणाय॒ नमो॒ बल॑विकरणाय॒ नमो॒ बला॑य॒ नमो॒ बल॑प्रमथनाय॒ नम॒ स्सर्व॑भूतदमनाय॒ नमो॑ म॒नोन्म॑नाय॒ नमः॑ । (ऊरुभ्यां नमः) । 2

अ॒घोरे᳚भ्यो ऽथ॒घोरे᳚भ्यो॒ घोर॒घोर॑तरेभ्यः । सर्वे᳚भ्यः सर्व॒ शर्वे᳚भ्यो॒ नम॑स्ते अस्तु रु॒द्ररू॑पेभ्यः ॥ (हृदयाय नमः) । 3

तत्पुरु॑षाय वि॒द्महे॑ महादे॒वाय॑ धीमहि ।

तन्नो॑ रुद्रः प्रचो॒दया᳚त् ॥ (मुखाय नमः) । 4

ईशानः सर्व॑विद्या॒ना॒-मीश्वरसर्व॑ भूता॒नां॒ ब्रह्माधि॑पति॒र्

ब्रह्म॒णोऽधि॑पति॒र् ब्रह्मा॑ शि॒वो मे॑ अस्तु सदाशि॒वों ॥

हंस हंस । (मूर्ध्ने नमः) । 5

अस्य श्री हंसगायत्री महामन्त्रस्य, अव्यक्त परब्रह्म ऋषिः,

अनुष्टुप् छन्दः, परमहंसो देवता ।

हंसां बीजं, हंसीं शक्तिः । हंसूं कीलकं ।

परमहंस प्रसाद सिद्ध्यर्थे जपे विनियोगः ॥ 1

हंसां अगुंष्ठाभ्यां नमः । हंसीं तर्जनीभ्यां नमः ।

हंसूं - मद्ध्यमाभ्यां नमः । हंसैं - अनामिकाभ्यां नमः ।

हंसौं - कनिष्ठिकाभ्यां नमः । हंसः-करतल करपृष्ठाभ्यां नमः । 2

हंसां - हृदयाय नमः । हंसीं - शिरसे स्वाहा ।

हंसूं - शिखायै वषट् । हंसैं - कवचाय हुं ।

हंसौं - नेत्रत्रयाय वौषट् । हंसः - अस्त्राय फट् ॥

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रोमिति दिग्बन्धः । 3

॥ ध्यानं ॥

गमागमस्थं गमनादिशून्यं चिद् रूपदीपं तिमिरापहारं ।

पश्यामि ते सर्वजनान्तरस्थं नमामि हंसं परमात्मरूपं ॥ 4

हं॒स हं॒साय॑ वि॒द्महे॑ परमहं॒साय॑ धीमहि । तन्नो॑ हंसः प्रचो॒दया᳚त् ॥ 5

(इति त्रिवारं जपित्वा)

हंस हं॒सेति यो ब्रूयाद् हंसो (ब्रूयाद्धंसो) नाम सदाशिवः ।

एवं न्यास विधिं कृत्वा ततः संपुटमारभेत् ॥ 6

देवता - इन्द्रः दिक् - पूर्वं

ॐ भूर्भुव॒॒स्सुव॒॒रों । लं ।

त्रा॒॒तार॒॒मिन्द्र॑-मवि॒तार॒॒-मिन्द्र॒ꣳ॒ हवे॑ हवे सु॒हव॒ꣳ॒ शूर॒मिन्द्रं᳚ ।

हु॒वे नु श॒क्रं पु॑रुहू॒तमिन्द्रᳺ॑ स्व॒स्ति नो॑ म॒घवा॑ ध॒॒॒त्विन्द्रः॑ ॥

लं इन्द्राय वज्रहस्ताय सुराधिपतये ऐरावत वाहनाय सांगाय सायुधाय सशक्ति परिवाराय उमामहेश्वर पार्‌षदाय नमः । लं इन्द्राय नमः ।

पूर्व दिग्भागे (ललाटस्थाने) इन्द्रः सुप्रीतो वरदो भवतु । 1

देवता- अग्निः दिक्- दक्षिणपूर्वं (आग्नेय दिक्)

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । रं ।

त्वन्नो॑ अग्ने॒ वरु॑णस्य वि॒द्वान् दे॒वस्य॒ हेडोऽव॑ यासिसीष्ठाः ।

यजि॑ष्ठो॒ वह्नि॑तमः॒ शोशु॑चानो॒ विश्वा॒ द्वेषाꣳ॑सि॒ प्रमु॑मुग्द्ध्य॒स्मत् ॥

रं अग्नये शक्तिहस्ताय तेजोऽधिपतये अजवाहनाय सांगाय सायुधाय सशक्ति परिवाराय उमामहेश्वर पार्‌षदाय नमः । रं अग्नये नमः । आग्नेय दिग्भागे (नेत्रस्थाने) अग्निः सुप्रीतो वरदो भवतु । 2

देवता- यमः दिक् - दक्षिणं

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । हं ।

सु॒गन्नः॒ पन्था॒मभ॑यं कृणोतु । यस्मि॒न्नक्ष॑त्रे य॒म एति॒ राजा᳚ ।

यस्मि॑न्नेन-म॒भ्यषि॑ञ्चन्त दे॒वाः । तद॑स्य चि॒त्रꣳ ह॒विषा॑ यजाम ।

अप॑ पा॒प्मानं॒ भर॑णी र्भरन्तु ।

हं यमाय दण्डहस्ताय धर्माधिपतये महिषवाहनाय सांगाय सायुधाय सशक्ति परिवाराय उमामहेश्वर पार्षदाय नमः । हं यमाय नमः । दक्षिणदिग्भागे (कर्णस्थाने) यमः सुप्रीतो वरदो भवतु । 3

देवता- निर्.ऋति दिक् - दक्षिण पश्चिमं

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । षं ।

असु॑न्वन्त॒म य॑जमान-मिच्छ स्ते॒न-स्ये॒त्यान्त-स्क॑र॒स्यान्वे॑षि ।

अ॒न्य-म॒स्म-दि॑च्छ॒ सा त॑ इ॒त्या नमो॑ देवि निर्.ऋते॒ तुभ्य॑मस्तु ॥

षं निर्.ऋतये खड्गहस्ताय रक्षोधिपतये नरवाहनाय सांगाय सायुधाय सशक्ति परिवाराय उमामहेश्वर पार्षदाय नमः ।

षं निर्.ऋतये नमः । नैर्.ऋत दिग्भागे (मुखस्थाने) निर्.ऋतिः सुप्रीतो

वरदो भवतु । 4

देवता- वरुणः दिक् - पश्चिमं

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । वं ।

तत्वा॑ यामि॒ ब्रह्म॑णा॒ वन्द॑मान॒स्तदा शा᳚स्ते॒ यज॑मानो ह॒विर्भिः॑ ।

अहे॑डमानो वरुणे॒ह बो॒द्द्ध्युरु॑शꣳ स॒ मा न॒ आयुः॒ प्रमो॑षीः ॥

वं वरुणाय पाशहस्ताय जलाधिपतये मकरवाहनाय सांगाय सायुधाय सशक्ति परिवाराय उमामहेश्वर पार्षदाय नमः । वं वरुणाय नमः । पश्चिमदिग्भागे (बाहुस्थाने) वरुणः सुप्रीतो वरदो भवतु । 5

देवता - वायुः दिक्- उत्तर पश्चिमं

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । यं ।

आ नो॑ नि॒युद्भि॑-श्श॒तिनी॑-भिरध्व॒रं । स॒ह॒स्रिणी॑भि॒रुप॑याहि य॒ज्ञं ।

वायो॑ अ॒स्मिन्. ह॒विषि॑ मादयस्व । यू॒यं पा॑त स्व॒स्तिभि॒स्सदा॑ नः ॥

यं वायवे सांकुशध्वज हस्ताय प्राणाधिपतये मृगवाहनाय सांगाय सायुधाय सशक्ति परिवाराय उमामहेश्वर पार्षदाय नमः ।

यं वायवे नमः । वायव्य दिग्भागे (नासिकास्थाने) वायुः सुप्रीतो वरदो भवतु ॥ 6

देवता - सोमः दिक् - उत्तरं

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । सं । व॒यꣳ सो॑म व्र॒ते तव॑ । मन॑स्त॒नूषु॒ बिभ्र॑तः । प्र॒जाव॑न्तो अशीमहि ॥ सं सोमाय अमृतकलश हस्ताय नक्षत्राधिपतये अश्ववाहनाय

सांगाय सायुधाय सशक्ति परिवाराय उमामहेश्वर पार्षदाय नमः ।

सं सोमाय नमः । उत्तर दिग्भागे (हृदयस्थाने) सोमः सुप्रीतो वरदो भवतु ॥ 7

देवता- ईशानः दिक् -उत्तर पूर्वं

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । शं ।

तमीशा᳚नं॒ (तमीशा॑नं॒) जग॑त-स्त॒स्थुष॒स्पतिं᳚ । धि॒यं॒ जि॒न्वमव॑से हूमहे व॒यं । पू॒षा नो॒ यथा॒ वेद॑ सा॒मस॑द् वृ॒धे र॑क्षि॒ता पा॒युरद॑ब्धः स्व॒स्तये᳚ ॥

शं ईशानाय शूलहस्ताय विद्याधिपतये वृषभवाहनाय सांगाय सायुधाय सशक्ति परिवाराय उमामहेश्वर पार्षदाय नमः ।

शं ईशानाय नमः । ऐशान दिग्भागे (नाभिस्थाने) ईशानः सुप्रीतो वरदो भवतु ॥ 8

देवता- ब्रह्म दिक् - ऊर्ध्वं

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । अं ।

अ॒स्मे रु॒द्रा मे॒हना॒ पर्व॑तासो वृ॒त्रहत्ये॒ भर॑ हूतौ स॒जोषाः᳚ । यश्शंस॑ते स्तुव॒ते धायि॑ प॒ज्र इन्द्र॑ज्येष्ठा अ॒स्मा न॑वन्तु दे॒वाः ॥

अं ब्रह्मणे पद्महस्ताय लोकाधिपतये हंसवाहनाय सांगाय सायुधाय सशक्ति परिवाराय उमामहेश्वर पार्षदाय नमः । अं ब्रह्मणे नमः । ऊर्ध्वदिग्भागे (मूर्धस्थाने) ब्रह्मा सुप्रीतो वरदो भवतु ॥ 9

देवता-विष्णुः दिक् - अधो दिक्

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । ह्रीं ।

स्यो॒ना पृ॑थिवि॒ भवा॑ ऽनृक्ष॒रा नि॒वेश॑नी । यच्छा॑ नः॒ शर्म॑ स॒प्रथाः᳚ ॥

ह्रीं विष्णवे चक्रहस्ताय नागाधिपतये गरुडवाहनाय सांगाय सायुधाय सशक्ति परिवाराय उमामहेश्वर पार्षदाय नमः । ह्रीं विष्णवे नमः ।

अधो दिग्भागे (पादस्थाने) विष्णुस्सुप्रीतो वरदो भवतु ॥ 10

वि॒भूर॑सि प्र॒वाह॑णो॒ रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 1

वह्नि॑रसि हव्य॒वाह॑नो॒ रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 2

श्वा॒त्रो॑सि॒ प्रचे॑ता॒ रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 3

तु॒थो॑सि वि॒श्ववे॑दा॒ रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 4

उ॒शिग॑सि क॒वी रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 5

अघां॑रिरसि॒ बंभा॑री॒ रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 6

अ॒व॒स्युर॑सि॒ दुव॑स्वा॒न् रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 7

शु॒न्द्ध्यूर॑सि मार्जा॒लीयो॒ रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 8

स॒म्राड॑सि कृ॒शानू॒ रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 9

प॒रि॒षद्यो॑सि॒ पव॑मानो॒ रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 10

प्र॒तक्वा॑सि॒ नभ॑स्वा॒न् रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 11

असं॑मृष्टोसि हव्य॒सूदो॒ रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 12

ऋ॒तधा॑मासि॒ सुव॑र्ज्योती॒ रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 13

ब्रह्म॑ज्योतिरसि॒ सुव॑र्द्धामा॒ रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 14

अ॒जो᳚स्येक॑पा॒द् रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 15

अहि॑रसि बु॒ध्नियो॒ रौद्रे॒णानी॑केन पा॒हि मा᳚ऽग्ने

पिपृ॒हि मा॒ मा मा॑ हिꣳसीः । 16

त्वगस्थिगतैः सर्वपापैः प्रमुच्यते । सर्वभूतेष्वपराजितो भवति ।

तथो भूत-प्रेत-पिशाच-ब्रह्मराक्षस-यक्ष-यमदूत-शाकिनी-डाकिनी-सर्प-श्वापद-वृश्चिक-तस्कराद् उपद्रवाद् उपघाताः ।

सर्वे (ग्रहाः) ज्वलन्तं पश्यन्तु । मां रक्षन्तु ।

यजमानं सकुटुंबं रक्षन्तु । सर्वान् महाजनान् रक्षन्तु ।

इति तृतीयः न्यासः------------

पादाति मूर्धान्तं पञ्चांग न्यासः

मनो॒ ज्योति॑ र्जुषता॒-माज्यं॒ ँविच्छि॑न्नं ँय॒ज्ञꣳ समि॒मं द॑धातु ।

या इ॒ष्टा उ॒षसो॑ नि॒मृच॑श्च॒ तास्सन्द॑धामि ह॒विषा॑ घृ॒तेन॑ ।

(गुह्याय नमः) । 1 (TS 1.5.10.2)

अबो᳚द्ध्य॒ग्निः स॒मिधा॒ जना॑नां॒ प्रति॑धे॒नु-मि॑वाय॒ती मु॒षासं᳚ ।

य॒ह्वा इ॑व॒ प्रव॒या-मु॒ज्जिहा॑नाः॒ प्रभा॒नवः॑ सिस्रते॒ नाक॒मच्छ॑ ।

(नाभ्यै नमः) । 2 (TS 4.4.4.2)

अ॒ग्नि र्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत्पतिः॑ पृथि॒व्या अ॒यं ।

अ॒पाꣳ रेताꣳ॑सि जिन्वति । (हृदयाय नमः) । 3 (TS 1.5.5.1)

मू॒र्धानं॑ दि॒वो अ॑र॒तिं पृ॑थि॒व्या वै᳚श्वान॒र-मृ॒ताय॑ जा॒तम॒ग्निं ।

क॒विꣳ स॒म्राज॒-मति॑थिं॒ जना॑ना-मा॒सन्ना पात्रं॑ जनयन्त दे॒वाः । (कण्ठाय नमः) । 4 (TS 1.4.13.1)

मर्मा॑णि ते॒ वर्म॑भिश्छा-दयामि॒ सोम॑स्त्वा॒ राजा॒ऽमृते॑ ना॒भिव॑स्तां ।

उ॒रो र्वरी॑यो॒ वरि॑वस्ते अस्तु॒ जय॑न्तं॒ त्वा मनु॑मदन्तु दे॒वाः ।

(मुखाय नमः) । 5 (TS 4.6.4.5)

जा॒तवे॑दा॒ यदि॑ वा पाव॒कोऽसि॑ । वै॒श्वा॒न॒रो यदि॑ वा वैद्यु॒तोऽसि॑ ।

शं प्र॒जाभ्यो॒ यज॑मानाय लो॒कं । ऊर्जं॒ पुष्टिं॒ दद॑ द॒भ्याव॑ वृथ्स्व ॥ (शिरसे नमः) ॥ 6 (TB 3.10.5.1)

(T.B.2.3.11.1 to T.B.2.3.11.4) for para for full "8.2")

ब्रह्मा᳚त्म॒न् वद॑सृजत । तद॑कामयत । समा॒त्मना॑ पद्ये॒येति॑ ।

आत्म॒न्ना-त्म॒न्नित्या-म॑न्त्रयत । तस्मै॑ दश॒मꣳ हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् ।

स दश॑हूतोऽभवत् । दश॑हूतो ह॒वै नामै॒षः । तं ँवा ए॒तं दश॑हूत॒॒ꣳ॒ सन्तं᳚ ।

दश॑हो॒तेत्या च॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ 1

आत्म॒न्ना-त्म॒न्नित्या-म॑न्त्रयत । तस्मै॑ सप्त॒मꣳ हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् ।

स स॒प्तहू॑तोऽभवत् । स॒प्तहू॑तो ह॒वै नामै॒षः । तं ँवा ए॒तꣳ स॒प्तहू॑त॒ꣳ॒ सन्तं᳚ । स॒प्तहो॒तेत्या च॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ 2

आत्म॒न्ना-त्म॒न्नित्या-म॑न्त्रयत । तस्मै॑ ष॒ष्ठꣳ हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् ।

स षड्ढू॑तोऽभवत् । षड्ढू॑तो ह॒वै नामै॒षः । तं ँवा ए॒तꣳ षड्ढू॑त॒ꣳ॒ सन्तं᳚ ।

षड्ढो॒तेत्या च॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ 3

आत्म॒न्ना-त्म॒न्नित्या-म॑न्त्रयत । तस्मै॑ पञ्च॒मꣳ हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् ।

स पञ्च॑हूतोऽभवत् । पञ्च॑हूतो ह॒वै नामै॒षः । तं ँवा ए॒तं पञ्च॑हूत॒ꣳ॒ सन्तं᳚ । पञ्च॑हो॒तेत्या च॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ 4

आत्म॒न्ना-त्म॒न्नित्या-म॑न्त्रयत । तस्मै॑ चतु॒र्थꣳ हू॒तः प्रत्य॑शृणोत् ।

स चतु॑र्.हूतोऽभवत् । चतु॑र्.हूतो ह॒वै नामै॒षः । तं ँवा ए॒तं चतु॑र्.हूत॒ꣳ॒

सन्तं᳚ । चतु॑र्.हो॒तेत्या च॑क्षते प॒रोक्षे॑ण । प॒रोक्ष॑प्रिया इव॒ हि दे॒वाः ॥ 5

तम॑ब्रवीत् । त्वं ँवै मे॒ नेदि॑ष्ठꣳ हू॒तः प्रत्य॑श्रौषीः ।

त्वयै॑ नानाख्या॒तार॒ इति॑ । तस्मा॒न्नुहै॑ना॒ᳺ॒-श्च॑तुर्.होतार॒ इत्याच॑क्षते ।

तस्मा᳚च्छुश्रू॒षुः पु॒त्राणा॒ꣳ॒ हृद्य॑तमः । नेदि॑ष्ठो॒ हृद्य॑तमः ।

नेदि॑ष्ठो॒ ब्रह्म॑णो भवति । य ए॒वं ँवेद॑ ॥ 6 (आत्मने॒ नमः॑)

इति चतुर्थ न्यासः------------

गुह्यादि मस्तकान्त षडंगन्यासः चतुर्थः

येने॒दं भू॒तं भुव॑नं भवि॒ष्यत् परि॑गृहीत-म॒मृते॑न॒ सर्वं᳚ । येन॑ य॒ज्ञस्ता॑यते

(य॒ज्ञस्त्रा॑यते) स॒प्तहो॑ता॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 1

येन॒ कर्मा॑णि प्र॒चर॑न्ति॒ धीरा॒ यतो॑ वा॒चा मन॑सा॒ चारु॒यन्ति॑ ।

यथ् स॒म्मित॒मनु॑ सं॒ ँयन्ति॑ प्रा॒णिन॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 2

येन॒ कर्मा᳚ण्य॒पसो॑ मनी॒षिणो॑ य॒ज्ञे कृ॑ण्वन्ति वि॒दथे॑षु॒ धीराः᳚ ।

यद॑पू॒र्वं ँय॒क्ष्म॒न्तः प्र॒जानां॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 3

यत्प्र॒ज्ञान॑-मु॒त चेतो॒ धृति॑श्च॒ यज्ज्योति॑ र॒न्तर॒मृतं॑ प्र॒जासु॑ ।

यस्मा॒न्न ऋ॒ते किञ्च॒न कर्म॑ क्रि॒यते॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 4

सु॒षा॒र॒थि-रश्वा॑निव॒ यन्म॑नु॒ष्या᳚न्ने नी॒यते॑-ऽभी॒शुभि॑र्वा॒जिन॑ इव ।

हृत्प्रति॒ष्ठं ँयद॑जि॒रं जवि॑ष्ठं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 5

यस्मि॒न् ऋच॒स्साम॒-यजूꣳ॑षि॒ यस्मि॑न् प्रतिष्ठि॒ता र॑थ॒नाभा॑ वि॒वाराः᳚ ।

यस्मिᳺ॑श्चि॒त्तꣳ सर्व॒मोतं॑ प्र॒जानां॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 6

यदत्र॑ ष॒ष्ठं त्रि॒शतꣳ॑ सु॒वीरं॑ ँय॒ज्ञस्य॑ गु॒ह्यं नव॑ नाव॒माय्यं᳚ ।

दश॒ पञ्च॑ त्रि॒ꣳ॒शतं॒ ँयत्परं॑ च॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 7

यज्जाग्र॑तो दू॒रमु॒दैति॒ दैवं॒ तदु॑ सु॒प्तस्य॒ तथै॒वैति॑ ।

दू॒र॒गं॒मं ज्योति॑षां॒ ज्योति॒रेकं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 8

येने॒दं ँविश्वं॒ जग॑तो ब॒भूव॒ ये दे॒वापि॑ मह॒तो जा॒तवे॑दाः ।

तदे॒वाग्नि-स्तम॑सो॒ ज्योति॒रेकं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 9

येन॒ द्यौः पृ॑थि॒वी चा॒न्तरि॑क्षं च॒ ये पर्व॑ताः प्र॒दिशो॒ दिश॑श्च ।

येने॒दं जग॒द् व्याप्तं॑ प्र॒जानां॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 10

ये म॑नो॒ हृद॑यं॒ ँये च॑ दे॒वा ये दि॒व्या आपो॒ ये सूर्य॑रश्मिः ।

ते श्रोत्रे॒ चक्षु॑षी स॒ञ्चर॑न्तं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 11

अचि॑न्त्यं॒ चा प्र॑मेयं॒ च व्य॒क्ता-व्यक्त॑ परं॒ च य॑त् ।

सूक्ष्मा᳚त् सूक्ष्मत॑रं ज्ञे॒यं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 12

एका॑ च द॒श श॒तं च॑ स॒हस्रं॑ चा॒युतं॑ च नि॒युतं॑ च प्र॒युतं॒

चार्बु॑दं च॒ न्य॑र्बुदं च समु॒द्रश्च॒ मद्ध्यं॒ चान्त॑श्च परा॒र्धश्च॒ तन्मे॒ मनः॑

शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 13

ये प॑ञ्च॒ पञ्च॑ दश श॒तꣳ स॒हस्र॑-म॒युत॒-न्न्य॑र्बुदं च ।

ते अ॑ग्नि-चि॒त्येष्ट॑का॒स्तꣳ शरी॑रं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 14

वेदा॒हमे॒तं पु॑रुषं म॒हान्त॑-मादि॒त्य-व॑र्णं॒ तम॑सः॒ पर॑स्तात् ।

यस्य॒ योनिं॒ परि॒पश्य॑न्ति॒ धीरा॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 15

यस्ये॒दं धीराः᳚ पु॒नन्ति॑ क॒वयो᳚ ब्र॒ह्माण॑मे॒तं त्वा॑ वृणत॒ इन्दुं᳚ ।

स्था॒व॒रं जंग॑मं॒-द्यौरा॑का॒शं तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 16

परा᳚त् प॒रत॑रं चै॒व॒ य॒त् परा᳚श्चैव॒ यत्प॑रं ।

य॒त्परा᳚त् पर॑तो ज्ञे॒यं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 17

परा᳚त् परत॑रो ब्र॒ह्मा॒ त॒त्परा᳚त् पर॒तो ह॑रिः ।

त॒त्परा᳚त् पर॑तो ऽधी॒श॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 18

या वे॑दा॒दिषु॑ गाय॒त्री॒ स॒र्व॒व्यापि॑ महे॒श्वरी ।

ऋग् यजु॑-स्सामा-थर्वै॒श्च॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 19

यो वै॑ दे॒वं म॑हादे॒वं॒ प्र॒णवं॑ पर॒मेश्व॑रं ।

यः सर्वे॑ सर्व॑ वेदै॒श्च॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 20

प्रय॑तः॒ प्रण॑वोङ्का॒रं॒ प्र॒णवं॑ पुरु॒षोत्त॑मं ।

ओकां॑रं॒ प्रण॑वात्मा॒नं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 21

योऽसौ॑ स॒र्वेषु॑ वेदे॒षु॒ प॒ठ्यते᳚ ह्यज॒ ईश्व॑रः । अ॒कायो॑ निर्गु॑णो ह्या॒त्मा॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 22

गोभि॒ र्जुष्टं॒ धने॑न॒ ह्यायु॑षा च॒ बले॑न च । प्र॒जया॑ प॒शुभिः॑ पुष्करा॒क्षं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 23

कैला॑स॒ शिख॑रे र॒म्ये॒ शं॒कर॑स्य शि॒वाल॑ये ।

दे॒वता᳚स्तत्र॑ मोद॒न्ते॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 24

त्र्य॑बंकं ँयजामहे सुग॒न्धिं पु॑ष्टि॒वर्द्ध॑नं । उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑नान् मृ॒त्यो-र्मु॑क्षीय॒ माऽमृता॒त् तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 25

वि॒श्वत॑-श्चक्षुरु॒त वि॒श्वतो॑ मुखो वि॒श्वतो॑ हस्त उ॒त वि॒श्वत॑स्पात् ।

संबा॒हुभ्यां॒-नम॑ति॒ संप॑तत्रै॒ र्द्यावा॑ पृथि॒वी ज॒नय॑न् दे॒व एक॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 26

च॒तुरो॑ वे॒दान॑धीयी॒त॒ स॒र्व शा᳚स्त्रम॒यं वि॑दुः । इ॒ति॒हा॒स॒ पु॒रा॒णा॒नां॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 27

मा नो॑ म॒हान्त॑मु॒त मा नो॑ अर्भ॒कं मा न॒ उक्ष॑न्तमु॒त मा न॑ उक्षि॒तं । मा नो॑ वधीः पि॒तरं॒ मोत मा॒तरं॑ प्रि॒या मा न॑स्त॒नुवो॑ रुद्र रीरिष॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 28

मा न॑स्तो॒के तन॑ये॒ मा न॒ आयु॑षि॒ मा नो॒ गोषु॒ मा नो॒ अश्वे॑षु रीरिषः ।

वी॒रान्मानो॑ रुद्र भामि॒तोव॑धी र्ह॒विष्म॑न्तो॒ नम॑सा विधेम ते॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 29

ऋ॒तꣳ स॒त्यं प॑रं ब्र॒ह्म॒ पु॒रुषं॑ कृष्ण॒पिङ्ग॑लं । ऊ॒र्ध्वरे॑तं वि॑रूपा॒क्षं॒

वि॒श्वरू॑पाय॒ वै नमो॒ नम॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 30

कद् रु॒द्राय॒ प्रचे॑तसे मी॒ढुष्ट॑माय॒ तव्य॑से । वो॒चेम॒ शन्त॑मꣳ हृ॒दे ।

सर्वो॒ ह्ये॑ष रु॒द्रस्तस्मै॑ रु॒द्राय॒ नमो॑ अस्तु॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 31

ब्रह्म॑जज्ञा॒नं प्र॑थ॒मं पु॒रस्ता॒द् विसी॑म॒त-स्सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः ।

स बु॒ध्निया॑ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठा-स्स॒तश्च॒ योनि॒-मस॑तश्च॒ विव॒स्तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 32

यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒-श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 33

य आ᳚त्म॒दा ब॑ल॒दा यस्य॒ विश्व॑ उ॒पास॑ते प्र॒शिषं॒ ँयस्य॑ दे॒वाः ।

यस्य॑ छा॒याऽमृतं॒ ँयस्य॑ मृ॒त्युः कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 34

यो रु॒द्रो अ॒ग्नौ यो अ॒फ्सु य ओष॑धीषु॒ यो रु॒द्रो विश्वा॒ भुव॑नाऽऽवि॒वेश॒ तस्मै॑ रु॒द्राय॒ नमो॑ अस्तु॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 35

ग॒न्ध॒द्वा॒रां दु॑राध॒र्षां॒ नि॒त्यपु॑ष्टां करी॒षिणीं᳚ । ई॒श्वरीꣳ॑ सर्व॑ भूता॒नां॒ तामि॒होप॑ह्वये॒ श्रियं॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 36

य इदꣳ॑ शिव॑संक॒ल्प॒ꣳ॒ स॒दा ध्या॑यन्ति॒ ब्राह्म॑णाः । ते प॑रं मोक्षं॑ गमिष्य॒न्ति॒ तन्मे॒ मनः॑ शि॒वसं॑क॒ल्पम॑स्तु ॥ 37

(हृदयाय नमः॑)

स॒हस्र॑शीर्षा॒ पुरु॑षः । स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पात् । स भूमिं॑ ँवि॒श्वतो॑ वृ॒त्वा । अत्य॑तिष्ठद् दशाङ्गु॒लं । पुरु॑ष ए॒वेदꣳ सर्वं᳚ । यद् भू॒तं ँयच्च॒ भव्यं᳚ ।

उ॒तामृ॑त॒त्वस्येशा॑नः । यदन्ने॑ना-ति॒रोह॑ति ।

ए॒तावा॑नस्य महि॒मा । अतो॒ ज्यायाᳺ॑श्च॒ पूरु॑षः ॥ 1

पादो᳚ऽस्य॒ विश्वा॑ भू॒तानि॑ । त्रि॒पाद॑स्या॒-मृतं॑ दि॒वि । त्रि॒पादू॒द्‌र्ध्व उदै॒त् पुरु॑षः । पादो᳚ ऽस्ये॒हाऽऽभ॑वा॒त् पुनः॑ ।

ततो॒ विष्व॒ङ् व्य॑क्रामत् । सा॒श॒ना॒न॒श॒ने अ॒भि ॥ तस्मा᳚द् वि॒राड॑जायत । वि॒राजो॒ अधि॒ पूरु॑षः । स जा॒तो अत्य॑रिच्यत । प॒श्चाद् भूमि॒मथो॑ पु॒रः ॥ 2

यत्पुरु॑षेण ह॒विषा᳚ । दे॒वा य॒ज्ञमत॑न्वत । व॒स॒न्तो अ॑स्यासी॒दाज्यं᳚ । ग्री॒ष्म इ॒द्ध्म श्श॒रद्ध॒विः । स॒प्तास्या॑सन् परि॒धयः॑ । त्रिः स॒प्त स॒मिधः॑ कृ॒ताः । दे॒वायद् य॒ज्ञं त॑न्वा॒नाः । अब॑ध्न॒न् पुरु॑षं प॒शुं ॥

तं ँय॒ज्ञं ब॒र्हिषि॒ प्रौक्षन्न्॑ । पुरु॑षं जा॒तम॑ग्र॒तः ॥ 3

तेन॑ दे॒वा अय॑जन्त । सा॒द्ध्या ऋष॑यश्च॒ ये ।

तस्मा᳚द् य॒ज्ञात् स॑र्व॒हुतः॑ । संभृ॑तं पृषदा॒ज्यं । प॒शूᳺस्ताᳺश्च॑क्रे वाय॒व्यान्॑ । आ॒र॒ण्यान् ग्रा॒म्याश्च॒ ये । तस्मा᳚द् य॒ज्ञात् स॑र्व॒हुतः॑ । ऋचः॒ सामा॑नि जज्ञिरे ।

छन्दाꣳ॑सि जज्ञिरे॒ तस्मा᳚त् । यजु॒स्तस्मा॑-दजायत ॥ 4

तस्मा॒दश्वा॑ अजायन्त । ये के चो॑भ॒याद॑तः ।

गावो॑ ह जज्ञिरे॒ तस्मा᳚त् । तस्मा᳚ज्जा॒ता अ॑जा॒वयः॑ ।

यत्पुरु॑षं॒ व्य॑दधुः । क॒ति॒धा व्य॑कल्पयन्न् ।

मुखं॒ किम॑स्य॒ कौ बा॒हू । कावू॒रू पादा॑वुच्येते । ब्रा॒ह्म॒णो᳚ऽस्य॒ मुख॑मासीत् । बा॒हू रा॑ज॒न्यः॑ कृ॒तः ॥ 5

ऊ॒रू तद॑स्य॒ यद् वैश्यः॑ । प॒द्भ्याꣳ शू॒द्रो अ॑जायत । च॒न्द्रमा॒ मन॑सो जा॒तः । चक्षोः॒ सूर्यो॑ अजायत । मुखा॒-दिन्द्र॑श्चा॒ग्निश्च॑ ।

प्रा॒णाद् वा॒युर॑जायत । नाभ्या॑ आसीद॒न्तरि॑क्षं । शी॒र्ष्णो द्यौः सम॑वर्त्तत । प॒द्भ्यां भूमि॒ र्दिशः॒ श्रोत्रा᳚त् । तथा॑ लो॒काꣳ अ॑कल्पयन् ॥ 6

वेदा॒हमे॒तं पुरु॑षं म॒हान्तं᳚ । आ॒दि॒त्यव॑र्णं॒ तम॑स॒स्तु पा॒रे ।

सर्वा॑णि रू॒पाणि॑ वि॒चित्य॒ धीरः॑ । नामा॑नि कृ॒त्वाभि॒वद॒न् यदास्ते᳚ । धा॒ता पु॒रस्ता॒-द्यमु॑दाज॒हार॑ । श॒क्रः प्रवि॒द्वान् प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः । तमे॒वं ँवि॒द्वान॒मृत॑ इ॒ह भ॑वति । नान्यः पन्था॒ अय॑नाय विद्यते ।

य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वाः । तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् । ते ह॒ नाकं॑ महि॒मान॑-स्सचन्ते । यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒द्ध्याः सन्ति॑ दे॒वाः ॥ 7

(शिरसे स्वाहा)

(T.A.3.13.1 to T.A.3.13.2)

अ॒द्भ्यः संभू॑तः पृथि॒व्यै रसा᳚च्च । वि॒श्वक॑र्मणः॒ सम॑वर्त्त॒ताधि॑ ।

तस्य॒ त्वष्टा॑ वि॒दध॑द् रू॒पमे॑ति । तत्पुरु॑षस्य॒ विश्व॒माजा॑न॒मग्रे᳚ ।

वेदा॒हमे॒तं पुरु॑षं म॒हान्तं᳚ । आ॒दि॒त्यव॑र्णं॒ तम॑सः॒ पर॑स्तात् ।

तमे॒वं ँवि॒द्वान॒मृत॑ इ॒ह भ॑वति । नान्यः पन्था॑ विद्य॒तेऽय॑नाय । प्र॒जाप॑तिश्चरति॒ गर्भे॑ अ॒न्तः । अ॒जाय॑मानो बहु॒धा विजा॑यते ।

तस्य॒ धीराः॒ परि॑जानन्ति॒ योनिं᳚ । मरी॑चीनां प॒दमि॑च्छन्ति वे॒धसः॑ ॥ 1

यो दे॒वेभ्य॒ आत॑पति । यो दे॒वानां᳚ पु॒रोहि॑तः ।

पूर्वो॒ यो दे॒वेभ्यो॑ जा॒तः । नमो॑ रु॒चाय॒ ब्राह्म॑ये । रुचं॑ ब्रा॒ह्मं ज॒नय॑न्तः । दे॒वा अग्रे॒ तद॑बृवन्न् । यस्त्वै॒वं ब्रा᳚ह्म॒णो वि॒द्यात् । तस्य॑ दे॒वा अस॒न् वशे᳚ । ह्रीश्च॑ ते ल॒क्ष्मीश्च॒ पत्न्यौ᳚ । अ॒हो॒रा॒त्रे पा॒र्श्वे । नक्ष॑त्राणि रू॒पं । अ॒श्विनौ॒ व्यात्तं᳚ । इ॒ष्टं म॑निषाण ।

अ॒मुं म॑निषाण । सर्वं॑ मनिषाण ॥ 2

(शिखायै वषट्)

(TS 4.6.4.1 to TS 4.6.4.5)

आ॒शुः शिशा॑नो वृष॒॒भो न यु॒॒ध्मो घ॑नाघ॒॒नः क्षोभ॑ण-श्चर्.षणी॒॒नां ।

सं॒॒क्रन्द॑नो-ऽनिमि॒ष ए॑क वी॒रश्श॒तꣳ सेना॑ अजयथ्सा॒-कमिन्द्रः॑ ।

सं॒क्रन्द॑नेना निमि॒षेण॑ जि॒ष्णुना॑ युत्का॒रेण॑ दुश्च्यव॒नेन॑ धृ॒ष्णुना᳚ ।

तदिन्द्रे॑ण जयत॒ तथ्स॑हध्वं॒ ँयुधो॑ नर॒ इषु॑ हस्तेन॒ वृष्णा᳚ ।

स इषु॑हस्तैः॒ स नि॑षं॒गिभि॑ र्व॒शी सᳺस्र॑ष्टा॒ सयुध॒ इन्द्रो॑ ग॒णेन॑ ।

स॒ꣳ॒सृ॒ष्ट॒-जिथ्सो॑म॒पा बा॑हु श॒द्‌र्ध्यू᳚र्ध्व-ध॑न्वा॒ प्रति॑हिता-भि॒रस्ता᳚ ।

बृह॑स्पते॒ परि॑दीया॒ रथे॑न रक्षो॒हाऽमित्राꣳ॑ अप॒ बाध॑मानः । 1

प्र॒भं॒जन् थ्सेनाः᳚ प्रमृ॒णो यु॒धा जय॑न्न॒स्माक॑-मेद्ध्यवि॒ता रथा॑नां ।

गो॒त्र॒भिदं॑ गो॒विदं॒ ँवज्र॑बाहुं॒ जय॑न्त॒मज्म॑ प्रमृ॒णन्त॒-मोज॑सा ।

इ॒मꣳ स॑जाता॒ अनु॑वीर-यध्व॒मिन्द्रꣳ॑ सखा॒योऽनु॒ सर॑भध्वं ।

ब॒ल॒वि॒ज्ञा॒य-स्स्थवि॑रः॒ प्रवी॑र॒-स्सह॑स्वान् वा॒जी सह॑मान उ॒ग्रः ।

अ॒भिवी॑रो अ॒भिस॑त्वा सहो॒जा जैत्र॑मिन्द्र॒ रथ॒माति॑ष्ठ गो॒वित् । 2

अ॒भि गो॒त्राणि॒ सह॑सा॒ गाह॑मानो-ऽदा॒यो वी॒र श्श॒त-म॑न्यु॒रिन्द्रः॑ ।

दु॒श्च्य॒व॒नः पृ॑तना॒षाड॑ यु॒द्ध्यो᳚-ऽस्माक॒ꣳ॒ सेना॑ अवतु॒ प्रयु॒थ्सु ।

इन्द्र॑ आसां ने॒ता बृह॒स्पति॒ र्दक्षि॑णा य॒ज्ञः पु॒र ए॑तु॒ सोमः॑ ।

दे॒व॒से॒नाना॑-मभिभं जती॒नां जय॑न्तीनां म॒रुतो॑ य॒न्त्वग्रे᳚ ।

इन्द्र॑स्य॒ वृष्णो॒ वरु॑णस्य॒ राज्ञ॑ आदि॒त्यानां᳚ म॒रुता॒ꣳ॒ शर्द्ध॑ उ॒ग्रं ।

म॒हाम॑नसां भुवनच्य॒वानां॒ घोषो॑ दे॒वानां॒ जय॑ता॒ मुद॑स्थात् ।

अ॒स्माक॒-मिन्द्रः॒-समृ॑तेषु-ध्व॒जे-ष्व॒स्माकं॒ ँया इष॑व॒स्ता ज॑यन्तु । 3

अ॒स्माकं॑ ँवी॒रा उत्त॑रे भवन्त्व॒स्मानु॑ देवा अवता॒ हवे॑षु । उद्ध॑र्.षय मघव॒न्ना-यु॑धा॒-न्युथ्सत्व॑नां माम॒कानां॒ महाꣳ॑सि ।

उद्वृ॑त्रहन् वा॒जिनां॒ वाजि॑ना॒-न्युद्रथा॑नां॒ जय॑तामेतु॒ घोषः॑ ।

उप॒प्रेत॒ जय॑ता नरः स्थि॒रा वः॑ सन्तु बा॒हवः॑ । इन्द्रो॑ वः॒ शर्म॑ यच्छत्वना-धृ॒ष्या यथाऽस॑थ । अव॑सृष्टा॒ परा॑पत॒ शर॑व्ये॒ ब्रह्म॑ सꣳशिता । गच्छा॒मित्रा॒न् प्रवि॑श॒ मैषां॒ कञ्च॒नोच्छि॑षः ।

मर्मा॑णि ते॒ वर्म॑भिश्छा-दयामि॒ सोम॑स्त्वा॒ राजा॒ऽमृते॑ना॒-भिव॑स्तां । उ॒रो र्वरी॑यो॒ वरि॑वस्ते अस्तु॒ जय॑न्तं॒ त्वामनु॑ मदन्तु दे॒वाः । यत्र॑ बा॒णाः सं॒पत॑न्ति कुमा॒रा वि॑शि॒खा इ॑व ।

इन्द्रो॑ न॒स्तत्र॑ वृत्र॒हा वि॑श्वा॒हा शर्म॑ यच्छतु ॥ 4 ॥ (कवचाय हुं)

(TS 1.8.6.1 to TS 1.8.6.2 for para 1 to 2

(T.B.1.6.10.1 to T.B.1.6.10.5 for para 3 to 7)

प्र॒ति॒पू॒रु॒ष मेक॑कपाला॒न् निर्व॑प॒त्ये-क॒मति॑रिक्तं॒ ँयाव॑न्तो गृ॒ह्याः᳚ स्मस्तेभ्यः॒ कम॑करं पशू॒नाꣳ शर्मा॑सि॒ शर्म॒ यज॑मानस्य॒ शर्म॑ मे

य॒च्छैक॑ ए॒व रु॒द्रो न द्वि॒तीया॑य तस्थ आ॒खुस्ते॑ रुद्र प॒शुस्तं जु॑षस्वै॒ष ते॑ रुद्र भा॒गः स॒ह स्वस्रां-ऽबि॑कया॒ तंजु॑षस्व भेष॒जं गवेऽश्वा॑य॒

पुरु॑षाय भेष॒जमथो॑ अ॒स्मभ्यं॑ भेष॒जꣳ सुभे॑षजं॒ ँयथाऽस॑ति । 1

सु॒गं मे॒षाय॑ मे॒ष्या॑ अवा᳚बं रु॒द्रम॑दि-म॒ह्यव॑ दे॒वं त्र्य॑बंकं ।

यथा॑ नः॒ श्रेय॑सः॒ कर॒द्यथा॑ नो॒ वस्य॑ सः॒ कर॒द्यथा॑ नः पशु॒मतः॒

कर॒द्यथा॑ नो व्यवसा॒यया᳚त् । त्र्य॑बंकं ँयजामहे सुग॒न्धिं पु॑ष्टि॒वर्ध॑नं ।

उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑नान् मृ॒त्यो र्मु॑क्षीय॒ माऽमृता᳚त् । ए॒षते॑ रुद्र भा॒ग स्तंजु॑षस्व॒ तेना॑व॒सेन॑ प॒रो मूज॑व॒तो-ऽती॒ह्यव॑तत

धन्वा॒ पिना॑कहस्तः॒ कृत्ति॑वासाः ॥ 2

प्र॒ति॒पू॒रु॒ष-मेक॑कपाला॒न् निर्व॑पति । जा॒ता ए॒व प्र॒जा रु॒द्रान् नि॒रव॑दयते । एक॒मति॑रिक्तं । ज॒नि॒ष्यमा॑णा ए॒व प्र॒जा रु॒द्रान् नि॒रव॑दयते । एक॑कपाला भवन्ति । ए॒क॒धैव रु॒द्रं नि॒रव॑दयते । नाभिघा॑रयति । यद॑भिघा॒रये᳚त् । अ॒न्त॒र॒व॒-चा॒रिणꣳ॑ रु॒द्रं कु॑र्यात् ।

ए॒को॒ल्मु॒केन॑ यन्ति । 3

तद्धि रु॒द्रस्य॑ भाग॒धेयं᳚ । इ॒मां दिशं॑ ँयन्ति । ए॒षा वै रु॒द्रस्य॒ दिक् । स्वाया॑ मे॒व दि॒शि रु॒द्रं नि॒रव॑दयते । रु॒द्रो वा अ॑प॒शुका॑या॒ आहु॑त्यै॒ नाति॑ष्ठत । अ॒सौ ते॑ प॒शुरिति॒ निर्दि॑शे॒द्यं द्वि॒ष्यात् । यमे॒व द्वेष्टि॑ ।

तम॑स्मै प॒शुं निर्दि॑शति । यदि॒ न द्वि॒ष्यात् ।

आ॒खुस्ते॑ प॒शुरिति॑ ब्रूयात् । 4

न ग्रा॒म्यान् प॒शून् हि॒नस्ति॑ । नार॒ण्यान् । च॒तु॒ष्प॒थे जु॑होति । ए॒ष वा अ॑ग्नी॒नां पड्बी॑शो॒ नाम॑ । अ॒ग्नि॒वत्ये॒व जु॑होति ।

म॒द्ध्य॒मेन॑ प॒र्णेन॑ जुहोति । सृग्घ्ये॑षा । अथो॒ खलु॑ । अ॒न्त॒मेनै॒व हो॑त॒व्यं᳚ । अ॒न्त॒त ए॒व रु॒द्रं नि॒रव॑दयते । 5

एष॒ ते॑ रुद्रभा॒गः स॒हस्वस्रां-ऽबि॑क॒येत्या॑ह । श॒रद्वा अ॒स्यांबि॑का॒ स्वसा᳚ ।

तया॒ वा ए॒ष हि॑नस्ति । यꣳ हि॒नस्ति॑ । तयै॒वैनꣳ॑ स॒ह श॑मयति ।

भे॒ष॒जंगव॒ इत्या॑ह । याव॑न्त ए॒व ग्रा॒म्याः प॒शवः॑ । तेभ्यो॑ भेष॒जं क॑रोति । अवा᳚बं रु॒द्रम॑दि म॒हीत्या॑ह । आ॒शिष॑मे॒वै-तामा शा᳚स्ते । 6

त्र्य॑बंकं ँयजामह॒ इत्या॑ह । मृ॒त्यो र्मु॑क्षीय॒ माऽमृता॒-दिति॒ वा वै तदा॑ह ।

उत्कि॑रन्ति । भग॑स्य लीफ्सन्ते । मूते॑ कृ॒त्वा स॑जन्ति ।

यथा॒ जनं॑ ँय॒ते॑ऽव॒सं क॒रोति॑ । ता॒दृगे॒व तत् । ए॒ष ते॑ रुद्रभा॒ग इत्या॑ह नि॒रव॑त्त्यै । अप्र॑तीक्ष॒-माय॑न्ति । अ॒पः परि॑षिञ्चति । रु॒द्रस्या॒न्त र्हि॑त्यै । प्रवा ए॒ते᳚ऽस्मा-ल्लो॒का-च्च्य॑वन्ते । ये त्र्य॑बंकै॒-श्चर॑न्ति । आ॒दि॒त्यं च॒रुं पुन॒रेत्य॒ निर्व॑पति । इ॒यं ँवा अदि॑तिः । अ॒स्यामे॒व प्रति॑तिष्ठन्ति ॥ 7 (नेत्रत्रया॑य वौ॒षट्)

T.B.3.11.2.1 to T.B.3.11.2.4 for full 9.6

त्वम॑ग्ने रु॒द्रो असु॑रो म॒हो दि॒वः । त्वꣳ शर्द्धो॒ मारु॑तं पृ॒क्ष ई॑शिषे ।

त्वं ँवातै॑ररु॒णै र्या॑सि शंग॒यः । त्वं पू॒षा वि॑ध॒तः पा॑सि॒ नुत्मनाः᳚ ।

देवा॑ दे॒वेषु॑ श्रयद्ध्वं । प्रथ॑मा द्वि॒तीये॑षु श्रयद्ध्वं ।

द्विती॑या-स्तृ॒तीये॑षु श्रयद्ध्वं । तृती॑या-श्चतु॒र्थेषु॑ श्रयद्ध्वं ।

च॒तु॒र्थाः प॑ञ्च॒मेषु॑ श्रयद्ध्वं । प॒ञ्च॒माः ष॒ष्ठेषु॑ श्रयद्ध्वं । 1

ष॒ष्ठाः स॑प्त॒मेषु॑ श्रयद्ध्वं । स॒प्त॒मा अ॑ष्ट॒मेषु॑ श्रयद्ध्वं ।

अ॒ष्ट॒मा न॑व॒मेषु॑ श्रयद्ध्वं । न॒व॒मा द॑श॒मेषु॑ श्रयद्ध्वं ।

द॒श॒मा ए॑काद॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । ए॒क॒द॒शा द्वा॑द॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं ।

द्वा॒द॒शा-स्त्र॑योद॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । त्र॒यो॒द॒शा-श्च॑तु र्दे॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं ।

च॒तु॒र्द॒शाः प॑ञ्चद॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । प॒ञ्च॒द॒शाः षो॑ड॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । 2

षो॒ड॒शाः स॑प्तद॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । स॒प्त॒द॒शा अ॑ष्टाद॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं ।

अ॒ष्टा॒द॒शा ए॑कान्नवि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं ।

ए॒का॒न्न॒वि॒ꣳ॒शा वि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं ।

वि॒ꣳ॒शा ए॑कवि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं ।

ए॒क॒वि॒ꣳ॒शा द्वा॑वि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं ।

द्वा॒वि॒ꣳ॒शा स्त्र॑योवि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं ।

त्र॒यो॒वि॒ꣳ॒शा श्च॑तुर्वि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । च॒तु॒र्वि॒ꣳ॒शाः प॑ञ्चवि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं ।

प॒ञ्च॒वि॒ꣳ॒शाः ष॑ड्वि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । 3

ष॒ड्वि॒ꣳ॒शा स्स॑प्तवि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । स॒प्त॒वि॒ꣳ॒शा अ॑ष्टावि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । अ॒ष्टा॒वि॒ꣳ॒शा ए॑कान्नत्रि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । ए॒का॒न्न॒त्रि॒ꣳ॒शा स्त्रि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । त्रि॒ꣳ॒शा ए॑कत्रि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । ए॒क॒त्रि॒ꣳ॒शा द्वा᳚त्रि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । द्वा॒त्रि॒ꣳ॒शा त्र॑यस्त्रि॒ꣳ॒शेषु॑ श्रयद्ध्वं । देवा᳚स्त्रिरेकादशा॒ स्त्रिस्त्र॑यस्त्रिꣳशाः । उत्त॑रे भवत । उत्त॑र वर्त्मान॒ उत्त॑र सत्वानः । यत्का॑म इ॒दं जु॒होमि॑ । तन्मे॒ समृ॑द्ध्यतां । व॒यᳺस्या॑म॒ पत॑यो रयी॒णां । भूर्भुव॒स्व॑स्स्वाहा᳚ । 4

(अस्त्राय फट् )

ह॒ꣳ॒स॑-श्शुचि॒षद् वसु॑रन्तरिक्ष॒ सद्धोता॑ वेदि॒ष दति॑थि-र्दुरोण॒सत् । नृ॒षद्व॑र॒-सधृ॑त॒-सद्व्यो॑म॒ सद॒ब्जा गो॒जा ऋ॑त॒जा

अ॑द्रि॒जा ऋ॒तं बृ॒हत् । 1 (TS 4.2.1.5)

प्रतद्विष्णु॑-स्तवते वी॒र्या॑य । मृ॒गो न भी॒मः कु॑च॒रो गि॑रि॒ष्ठाः । यस्यो॒रुषु॑ त्रि॒षु वि॒क्रम॑णेषु । अधि॑क्षि॒यन्ति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा᳚ ॥ 2 (T.B.2.4.3.4)

त्र्य॑बंकं ँयजामहे सुग॒न्धिं पु॑ष्टि॒वर्द्ध॑नं । उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑नान् मृ॒त्यो र्मु॑क्षीय॒ माऽमृता᳚त् । 3

तथ्स॑वि॒तु र्वृ॑णीमहे । व॒यं दे॒वस्य॒ भोज॑नं । श्रेष्ठꣳ॑ सर्व॒-धात॑मं । तुरं॒ भग॑स्य धीमहि । 4 (TA 1.11.3)

विष्णु॒ र्योनिं॑ कल्पयतु । त्वष्टा॑ रू॒पाणि॑ पिꣳशतु । आसिं॑चतु प्र॒जाप॑तिः । धा॒ता गर्भं॑ दधातु ते । 5 (EAK 1.13.1)

हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ-स्सम॑वर्त॒-ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । सदा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम । (उमामहेश्वराभ्यां नमः) । 1 (TS 4.1.8.3)

यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒-श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम ॥ (उमामहेश्वराभ्यां नमः) । 2 (TS 4.1.8.4)

ब्रह्म॑जज्ञा॒नं प्र॑थ॒मं पु॒रस्ता॒द् विसी॑म॒त-स्सु॒रुचो॑ वे॒न आ॑वः ।

स बु॒ध्निया॑ उप॒मा अ॑स्य वि॒ष्ठा-स्स॒तश्च॒ योनि॒म-स॑तश्च॒ विवः॑ । (उमामहेश्वराभ्यां नमः) । 3 (TS 4.2.8.2.)

म॒ही द्यौः पृ॑थि॒वी च॑ न इ॒मं ँय॒ज्ञं मि॑मिक्षतां । पि॒पृ॒तान्नो॒ भरी॑मभिः । (उमामहेश्वराभ्यां नमः) । 4 (TS 3.3.10.2)

उप॑श्वासय पृथि॒वी-मु॒त द्यां पु॑रु॒त्रा ते॑ मनुतां॒ ँविष्ठि॑तं॒ जग॑त् ।

स दु॑न्दुभे स॒जूरिन्द्रे॑ण दे॒वै-र्दू॒राद्दवी॑यो॒ अप॑सेध॒ शत्रून्॑ । (उमामहेश्वराभ्यां नमः) । 5 (TS 4.6.6.6)

अग्ने॒ नय॑ सु॒पथा॑ रा॒ये अ॒स्मान् विश्वा॑नि देव व॒युना॑नि वि॒द्वान् । यु॒यो॒द्ध्य॑स्म-ज्जु॑हुरा॒ण-मेनो॒ भूयि॑ष्ठान्ते॒ नम॑ उक्तिं विधेम ॥ (उमामहेश्वराभ्यां नमः) । 6 (TS 1.1.14.3)

या ते॑ अग्ने॒ रुद्रि॑या त॒नूस्तया॑ नः पाहि॒ तस्या᳚स्ते॒ स्वाहा᳚ । (उमामहेश्वराभ्यां नमः) । 7 (TS 1.2.11.2)

इ॒मं ँय॑म प्रस्त॒रमाहि सीदांगि॑रोभिः पि॒तृभि॑-स्सम् ँविदा॒नः । आत्वा॒ मन्त्राः᳚ कविश॒स्ता व॑हन्त्वे॒ना रा॑जन् ह॒विषा॑ मादयस्व ॥ (उमामहेश्वराभ्यां नमः) । 8 (TS 2.6.12.6)

Noteः The following is only a sloka which says as to what are the 8 angas with which one has to do Pranamam / Namaskaram. This is not a Mantra. (उरसा, शिरसा, दृष्ट्या, मनसा, वचसा तथा । पद्भ्यां, कराभ्यां, कर्णाभ्यां, प्रणामोऽष्टांग उच्यते )

अथात्मानं शिवात्मानं श्री रुद्ररूपं ध्यायेत् ॥

शुद्धस्फटिक सङ्काशं त्रिनेत्रं पञ्च वक्त्रकं ।

गङ्गाधरं दशभुजं सर्वाभरण भूषितं ॥ 1

नीलग्रीवं शशाङ्काङ्कं नाग यज्ञोपवीतिनं ।

व्याघ्र चर्मोत्तरीयं च वरेण्य-मभय प्रदं ॥ 2

कमण्डल्वक्ष सूत्रेच दधानं शूलपाणिनं । Or

(Or कमण्डल्वक्ष सूत्राणां धारिणं शूलपाणिनं)

ज्वलन्तं पिङ्गलजटं (Or जटा) शिखा मद्ध्योद-धारिणं ॥ 3

वृषस्कन्ध समारूढं उमा देहार्द्ध धारिणं ।

अमृतेनाप्लुतं हृष्ठं (शान्तं) दिव्यभोग समन्वितं ॥ 4

दिग्देवता समायुक्तं सुरासुर नमस्कृतं ।

नित्यं च शाश्वतं शुद्धं धृव-मक्षर-मव्ययं ।

सर्व व्यापिन-मीशानं रुद्रं वै विश्वरूपिणं ॥ 5

(उमामहेश्वराभ्यां नमः ।)

इति पञ्चमः न्यासः-----

हृदयादि अस्त्रान्तं षडंग न्यासः पञ्चमः

(This mantra seems to be broken into Ruks, from some source and the Swaram marking does not follow some basic conventions.e.g. swaritam at the beginning of a Ruk which are not definitely Nitya swara formation. Many Vedic Schools render the following nyasa without swaram as there is no authentic source with swaram for this mantra in classic Vedic text according to them.)

प्र॒जन॑ने ब्र॒॒ह्मा ति॑ष्ठतु । पादयो र्वि॒ष्णुस्ति॑ष्ठतु । हस्त॑यो र्ह॒रस्ति॑ष्ठतु ।

बा॑ह्वोरि॒न्द्रस्ति॑ष्ठतु । जठ॑रेऽग्निस्ति॑ष्ठतु । हृद॑ये शि॒॒वस्ति॑ष्ठतु ।

क॑ण्ठे व॒सवस्ति॑ष्ठन्तु । व॑क्त्रे स॒रस्वती॑ तिष्ठतु ।

नासि॑कयो र्वा॒युस्ति॑ष्ठतु । नय॑नयो-श्च॒न्द्रादित्यौ॑ तिष्ठे॒तां ।

कर्ण॑यो-र॒श्विनौ॑ तिष्ठेतां । लला॑टे रु॒द्रास्ति॑ष्ठन्तु ।

मू॑र्ध्न्या-दि॒त्यास्ति॑ष्ठन्तु । शिर॑सि म॒हादे॑वस्तिष्ठतु ।

शिखा॑यां ँवा॒मदे॑वस्तिष्ठतु । पृ॑ष्ठे पि॒नाकी॑ तिष्ठतु ।

पुर॑तः शू॒ली ति॑ष्ठतु । पार्श्व॑योः शि॒वाशङ्करौ॑ तिष्ठे॒तां ।

सर्व॑तो वा॒युस्ति॑ष्ठतु । ततो बहिः सर्वऽतोग्नि र्ज्वालामालापरिवृतस्तिष्ठतु ।

सर्वेष्वङ्गेषु सर्वा देवताः यथास्थानं तिष्ठन्तु । 1

मां रक्षन्तु । यजमानं सकुटुंबं रक्षन्तु । सर्वान् महाजनान् रक्षन्तु ।

अ॒ग्निर्मे॑ वा॒चि श्रि॒तः

(T.B.3.10.8.4 to T.B.3.10.8.10) for para 2

अ॒ग्निर्मे॑ वा॒चि श्रि॒तः । वाक् हृद॑ये । हृद॑यं॒ मयि॑ । अ॒हम॒मृते᳚ । अ॒मृतं॒ ब्रह्म॑णि ।

वा॒युर्मे᳚ प्रा॒णे श्रि॒तः । प्रा॒णो हृद॑ये । हृद॑यं॒ मयि॑ । अ॒हम॒मृते᳚ ।

अ॒मृतं॒ ब्रह्म॑णि । सूर्यो॑ मे॒ चक्षु॑षि श्रि॒तः । चक्षु॒ र्हृद॑ये । हृद॑यं॒ मयि॑ ।

अ॒हम॒मृते᳚ । अ॒मृतं॒ ब्रह्म॑णि ।

च॒न्द्रमा॑ मे॒ मन॑सि श्रि॒तः । मनो॒ हृद॑ये । हृद॑यं॒ मयि॑ । अ॒हम॒मृते᳚ । अ॒मृतं॒ ब्रह्म॑णि । दिशो॑ मे॒ श्रोत्रे᳚ श्रि॒ताः । श्रोत्र॒ꣳ॒ हृद॑ये । हृद॑यं॒ मयि॑ । अ॒हम॒मृते᳚ । अ॒मृतं॒ ब्रह्म॑णि । आपो॑ मे॒ रेत॑सि श्रि॒ताः । रेतो॒ हृद॑ये । हृद॑यं॒ मयि॑ ।

अ॒हम॒मृते᳚ । अ॒मृतं॒ ब्रह्म॑णि ।

पृ॒थि॒वी मे॒ शरी॑रे श्रि॒ता । शरी॑र॒ꣳ॒ हृद॑ये । हृद॑यं॒ मयि॑ ।

अ॒हम॒मृते᳚ । अ॒मृतं॒ ब्रह्म॑णि ।

ओ॒ष॒धि॒-व॒न॒स्प॒तयो॑ मे॒ लोम॑सु श्रि॒ताः । लोमा॑नि॒ हृद॑ये । हृद॑यं॒ मयि॑ । अ॒हम॒मृते᳚ । अ॒मृतं॒ ब्रह्म॑णि ।

इन्द्रो॑ मे॒ बले᳚ श्रि॒तः । बल॒ꣳ॒ हृद॑ये । हृद॑यं॒ मयि॑ । अ॒हम॒मृते᳚ । अ॒मृतं॒ ब्रह्म॑णि । प॒र्जन्यो॑ मे मू॒र्ध्नि श्रि॒तः । मू॒र्धा हृद॑ये । हृद॑यं॒ मयि॑ ।

अ॒हम॒मृते᳚ । अ॒मृतं॒ ब्रह्म॑णि ।

ईशा॑नो मे म॒न्यौ श्रि॒तः । म॒न्यु र्हृद॑ये । हृद॑यं॒ मयि॑ ।

अ॒हम॒मृते᳚ । अ॒मृतं॒ ब्रह्म॑णि ।

आ॒त्मा म॑ आ॒त्मनि॑ श्रि॒तः । आ॒त्मा हृद॑ये । हृद॑यं॒ मयि॑ ।

अ॒हम॒मृते᳚ । अ॒मृतं॒ ब्रह्म॑णि ।

पुन॑र्म आ॒त्मा पुन॒रायु॒-रागा᳚त् । पुनः॑ प्रा॒णः पुन॒राकू॑त॒मागा᳚त् ।

वै॒श्वा॒न॒रो र॒श्मिभि॑ र्वावृधा॒नः । अ॒न्तस्ति॑ष्ठ-त्व॒मृत॑स्य गो॒पाः ॥ 2

आरा॑धि॒तो म॑नुष्यै॒स्त्वं॒ सि॒द्धै॒ र्देवा॑सु॒रादि॑भिः ।

आरा॑ध॒या॑मि भक्त्या॒ त्वा॒ऽनु॒ग्रहा॑ण म॒हेश्व॑र ॥ 3

Note for point No.3

(Given as per existing convention in use, source not available in classic vedic texts.)

There are generally 2 methods in practice before chanting

1st आवर्ति (round) ऋद्रम् झपम्.

The order of first method is as follows:

1. कलश ध्यानं "ध्यायेन्निरामयं वस्तु " (item No.12.1**)

2. आवाहनं (item No.12.2.1 to 12.2.18)

3. प्राण प्रतिष्ठा (item No.12.3)

4. उपचारं (item No.12.4)

5. त्रिशति (item No. 12.5)

6. प्रदक्षिणं (item No. 12.6)

7. नमस्कारः (item No. 12.7)

8. चमक प्रार्थना (item No. 12.8)

9. अघोरेभ्यो (item No. 12.9)

10. श्रीरुद्रस्य ऋषिच्छन्दो देवता ध्यानं (item No. 12.10)

11. ॐ ग॒णानां᳚ त्वा (item No. 12.11)

12. शं॑ च मे॒ (item No.12.12)

13. श्री रुद्र दशाक्षरी महामन्त्रः (item No.12.13)

14. रुद्रं (item No. 12.14)

1. शक्ति पञ्चाक्षरी (item No. 11.6)

2. श्रीरुद्रस्य ऋषिच्छन्दो देवता ध्यानं item No.12.10)

3. कलश ध्यानं "ध्यायेन्निरामयं वस्तु " (item No.12.1)

4. आवाहनं (item No.12.2.1 to 12.2.18)

5. प्राण प्रतिष्ठा (item No.12.3)

6. उपचारं (item No.12.4)

7. त्रिशति (item No. 12.5)

8. प्रदक्षिणं (item No. 12.6)

9. नमस्कारः (item No. 12.7)

10. चमक प्रार्थना (item No. 12.8)

11. अघोरेभ्यो item No.12.9)

12. ॐ ग॒णानां᳚ त्व (item No. 12.11)

13. शं॑ च मे॒ (item No.12.12)

14. श्री रुद्र दशाक्षरी महामन्त्रः (item No.12.13)

15. रुद्रं (item No. 12.14)

(धान्य-ताण्डुलोपरि आम्रपल्लव-नाळिकेर सहित आदित्यात्मकरुद्रं / वरुणं आवाहयेत्)

ॐ भूर्भुव॒स्सु॒वरों । अस्मिन् कलशे आदित्यात्मकरुद्रं /

वरुणं ध्यायामि । आवाहयामि ।

ब्रह्मजज्ञानं प्रथमं पुरस्ताद्विसीमतस्सुरुचो वेन आवः ।

सुवर्णपुष्पं समर्पयामि । समस्तोपचारान् समर्पयामि ।

प्राच्यां एक कलशः । आग्नेयीमारभ्य नैर्.ऋतिकलश पर्यन्तं चत्वारः कलशाः । प्रतीच्यां एकः । वायवीमारभ्य ऐशानी पर्यन्तं

चत्वारकलशाः । मद्ध्ये प्रधानकलशः ।

एवं एकादशकलशान् प्रतिष्ठाप्य पूजा कर्तव्या)

ॐ भूर्भुवस्सुवरों । अस्मिन् कुंभे महादेवं ध्यायामि । आवाहयामि ।

(एवं क्रमेण शिवं, रुद्रं, शङ्करं, नीललोहितं, ईशानं, विजयं, भीमं, देवदेवं, भवोद्भवं मद्ध्ये आदित्यात्मकरुद्रं )

(इति तत्तत् कलशेष तदनु प्राण प्रतिष्ठा च कुर्यु)

इति घण्ठनादं कृत्वा, संप्रार्त्थ्य, निर्माल्यं उधृत्य , देवताः स्नानपीठे स्थापयेत्, तद्यथा मद्ध्ये शंभूः, आग्नेयां सूर्यः, नैर्.ऋत्यां विघ्नेश्वरः ,

वायव्यां अबिंका, ऐशान्यां हरिः इति क्रमेण शिवलिंगादीनि तत्तत् स्थानेषु स्थापयित्वा, पञ्चकलशांश्च (चतस्रषु दिक्षु, चतुरः,

मद्ध्ये, एकं च ) स्थापयित्वा लघुन्यास पूर्वकं देवताः स्वदेह

तत्तदंगेषु विन्यसेत् ।

One should get proper “deeksha” from guru to recite this mahamantram as per tradition. This is only followed under Second Method. (see 11.2)

अस्य श्री शक्ति पञ्चाक्षरी महामन्त्रस्य,

वामदेव ऋषिः, पंक्तिश्चन्दः, श्री सांबसदाशिवो देवता,

ह्रां बीजं, ह्रीं शक्तिः, ह्रूं कीलकं, श्री सांबसदाशिव प्रसाद सिद्ध्यर्थे जपे, पूजायां, होमे च विनियोगः ।

करन्यासः

ॐ ह्रां सर्वज्ञशक्तिधाम्ने अगुंष्ठाभ्यां नमः

नं ह्रीं नित्यतृप्तिशक्तिधाम्ने तर्ज्जनीभ्यां नमः

मं ह्रूं अनादिबोधशक्तिधाम्ने मद्ध्यमाभ्यां नमः

शिं ह्रैं स्वतन्त्रशक्तिधाम्ने अनामिकाभ्यां नमः

वां ह्रौं अलुप्तशक्तिधाम्ने कनिष्ठिकाभ्यां नमः

यं हः अनन्त शक्तिधाम्ने करतल-करपृष्ठाभ्यां नमः

अङ्गन्यासः

ॐ ह्रां सर्वज्ञशक्तिधाम्ने हृदयाय नमः

नं ह्रीं नित्यतृप्तिशक्तिधाम्ने शिरसे स्वाहा

मं ह्रूं अनादिबोधशक्तिधाम्ने शिखायै वषट्

शिं ह्रैं स्वतन्त्रशक्तिधाम्ने कवचाय हुं

वां ह्रौं अलुप्तशक्तिधाम्ने नेत्रत्रयाय वौषट्

यं हः अनन्त शक्तिधाम्ने अस्त्राय फट्

भूर्भुवस्सुवरों इति दिग्बन्धः

ध्यानं

मूले कल्पदृमस्य दृतकन-कनिभं चारुपद्मा-सनस्थं

वामाङ्कारूढ गौरी निबिडकुचभरा भोग-गाढोपगूडं

नानालङ्कार-दीप्तं वरपरशु मृगाभीतिहस्तं त्रिनेत्रं

वन्दे बालेन्दुमौळिं गजवदन-गुहाश्लिष्टपार्श्वं महेशं ॥

पञ्चोपचार पूजा

लं पृथिव्यात्मने गन्धं कल्पयामि । हं आकाशात्मने पुष्पं कल्पयामि ।

यं वाय्वात्मने धूपं आघ्रापयामि । रं वह्न्यात्मने दीपं दर्शयामि

वं अमृतात्मने अमृतं निवेदयामि ।

सं सर्वात्मने सर्वोपचारान् समर्पयामि

मूलमन्त्रः - " ॐ ह्रीं नमश्शिवाय"

(अष्टोत्तरं वा, द्वात्रिंशतं वा, यथाशक्ति जपेत्)

ध्यायेन्निरामयं वस्तु सर्गस्थिति लयादिकं ।

निर्गुणं निष्कळं नित्यं मनो वाचामगोचरं ॥ 1

गंगाधरं शशिधरं जटामकुट शोभितं ।

श्वेतभूति त्रिपुण्ड्रेण विराजित ललाटकं ॥ 2

लोचनत्रय संपन्नं स्वर्ण-कुण्डल शोभितं

स्मेराननं चतुर्बाहुं मुक्ताहारोप-शोभितं ॥ 3

अक्षमालां सुधाकुंभं चिन्मयीं मुद्रिकामपि

पुस्तकं च भुजै र्दिव्यै र्दधानं पार्वतीपतिं ॥ 4

श्वेतांबरधरं श्वेतं रत्नसिंहा-सनस्थितं

सर्वाभीष्ट प्रदातारं वटमूल-निवासिनं ॥ 5

वामांगे संस्थितां गौरीं बालार्कायुत सन्निभां

जपाकुसुम-साहस्र समानश्रिय-मीश्वरीं ॥ 6

सुवर्ण-रत्नखचित मकुटेन विराजितां

ललाटपट्ट-संराजत् संलग्न-तिलकाञ्चितां ॥ 7

राजीवायत-नेत्रान्तां नीलोत्पल दळेक्षणां

संतप्त हेमरचित ताटङ्का-भरणान्वितां ॥ 8

तांबूल चर्वणरत रक्त जिह्वा विराजितां

पताका भरणोपेतां मुक्ता हारोप शोभितां ॥ 9

स्वर्ण कंकण संयुक्तै श्चतुर्भि र्बाहुभिर्युतां ।

सुवर्ण रत्नखचित काञ्चीदाम विराजितां ॥ 10

कदली-ललितस्तंभ संन्निभोरु-युगान्वितां

श्रिया विराजितपदां भक्तत्राण परायणां ॥ 11

अन्योन्या-श्लिष्टहृद् बाहु गौरीशङ्कर-संज्ञकं

सनातनं परंब्रह्म परमात्मान-मव्ययं ॥ 12

(मंगलाय तनं देवं युवान-मतिसुन्दरं । ध्यायेत् कल्पतरोर्मूले सुखासीनं सहोमया ॥ आवाहयामि जगता-मीश्वरं परमेश्वरं ।) 13

(आगच्छाऽऽगच्छ भगवन् देवेश परमेश्वर ।

सच्चिदानन्द भूतेश पार्वती च नमोऽस्तुते)

आत्वा॑ वहन्तु॒ हर॑य॒स्सचे॑तसः श्वे॒तैरश्वै᳚ स्स॒ह के॑तु॒मद्भिः॑ ।

वाता॑जितै॒ र्बल॑वद्भि॒ र्मनो॑जवै॒ राया॑हि शी॒घ्रं मम॑ ह॒व्याय॑ श॒र्वों ।

त्र्यं॑बकं ँयजामहे सुग॒न्धिं पु॑ष्टि॒वर्ध॑नं ।

उ॒र्वा॒रु॒कमि॑व॒ बन्ध॑नान् मृ॒त्यो र्मु॑क्षीय॒ माऽमृता᳚त् ।

गौ॒री मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॒त्येक॑पदी द्वि॒पदि॒ सा चतु॑ष्पदी ।

अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी॑ स॒हस्रा᳚क्षरा पर॒मे व्यो॑मन् ।

(for Eka Kalasam)

(ॐ ह्रीं नमः॑ शि॒वाय॑ । स॒द्योजा॒तं प्र॑पद्या॒मि । ॐ भूर्भूव॒स्सुव॒रों । अस्मिन् कुंभे/कलशे श्री सोमास्कन्द परमेश्वरं ध्यायामि ।

आवाहयामि ।

(for Ekadasa Kalasam)

नम॑स्ते रुद्र म॒न्यव॑ उ॒तोत॒ इष॑वे॒ नमः॑ ।

नम॑स्ते अस्तु॒ धन्व॑ने बा॒हुभ्या॑मु॒त ते॒ नमः॑ । ॐ ह्रीं नमः॑ शि॒वाय॑ ।

स॒द्योजा॒तं प्र॑पद्या॒मि । ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । अस्मिन् कुंभे/कलशे महादेवं ध्यायामि । आवाहयामि ।

शिवं ध्यायामि । आवाहयामि । रुद्रं ध्यायामि । आवाहयामि ।

शङ्करं ध्यायामि । आवाहयामि । नीललोहितं ध्यायामि । आवाहयामि ।

ईशानं ध्यायामि । आवाहयामि । विजयं ध्यायामि । आवाहयामि ।

भीमं ध्यायामि । आवाहयामि । देवदेवं ध्यायामि । आवाहयामि ।

भवोद्भवं ध्यायामि । आवाहयामि ।

आदित्यात्मकरुद्रं ध्यायामि । आवाहयामि ।

(Note: Some of the Aavahana mantras are from Slokas and not from Vedas. Scholars from various schools use different swarams. We have not provided the swarams consciously. )

ॐ । ग॒णाना᳚न्त्वा ग॒णप॑तिꣳ हवामहे क॒विं क॑वी॒नामु॑प॒-मश्र॑वस्तमं ।

ज्ये॒ष्ठ॒राजं॒ ब्रह्म॑णां ब्रह्मणस्पत॒ आन॑श्शृ॒ण्वन्नू॒तिभिः॑ सीद॒ साद॑नं ॥

तत्पुरु॑षाय॑ वि॒द्महे॑ वक्रतु॒ण्डाय॑ धीमहि ।

तन्नो॑ दन्तिः प्रचो॒दया᳚त् । ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों ।

अस्मिन् कुंभे/कलशे श्री महागणपतिं ध्यायामि । आवाहयामि ।

नि॒घृष्वै॑ रस॒मायु॑तैः । कालै र्हरित्व॑माप॒न्नैः । इन्द्राया॑हि स॒हस्र॑युक् ।

अ॒ग्नि वि॒र्भ्राष्टि॑ वसनः । वा॒युः श्वेत॑ सिकदृ॒कः । स॒म् ँव॒थ्स॒रो वि॑षू॒वर्णैः᳚ । नित्या॒स्ते ऽनुच॑रास्त॒व । सुब्रह्मण्योꣳ सुब्रह्मण्योꣳ सु॑ब्रह्म॒ण्यों । तत्पुरु॑षाय वि॒द्महे॑ महासे॒नाय॑ धीमहि । तन्नः॑ षण्मुखः प्रचो॒दया᳚त् ।

ॐ भूर्भुव॒स्सुव॒रों । अस्मिन् कुंभे/कलशे वळ्ळिदेवसेना समेत

श्री सुब्रह्मण्यस्वामिनं ध्यायामि आवाहयामि ।